باکتری‌های دهان ممکن است با سرعت تفکر شما ارتباط داشته باشند

یک پژوهش تازه، ارتباط‌ جالبی میان باکتری‌های روی زبان و سرعت پردازش اطلاعات در مغز پیدا کرده است.

در این مطالعه که ۶۰ بزرگسال سالم از بریتانیا و بلژیک در آن شرکت داشتند، فراوانی برخی باکتری‌های زبان با عملکرد افراد در آزمون‌های شناختی ارتباط نشان داد.

شاید این ارتباط در نگاه اول عجیب به نظر برسد، اما به این موضوع فکر کنید: مقداری چغندر می‌خورید و نیترات موجود در آن وارد جریان خونتان می‌شود. سپس این ماده مسیر غیرمنتظره‌ای را طی می‌کند و دوباره به دهان بازمی‌گردد.

باکتری‌های روی زبان به تبدیل نیترات به ماده‌ای کمک می‌کنند که بدن می‌تواند از آن برای تولید اکسید نیتریک استفاده کند؛ مولکولی که به گشاد شدن رگ‌های خونی کمک می‌کند. این فرایند شیمیایی کوچک یکی از دلایلی است که دانشمندان در حال بررسی ارتباط احتمالی میکروب‌های دهان با حافظه، توجه و سرعت پردازش اطلاعات هستند.

پژوهش درباره ارتباط باکتری‌های دهان و عملکرد شناختی

برای بررسی دقیق‌تر این ارتباط، گروهی از پژوهشگران به سرپرستی جوانا ای. لورئو از دانشگاه اکستر و با همکاری محققانی از دانشگاه آزاد بروکسل، در هر کشور ۱۵ فرد جوان و ۱۵ فرد مسن را انتخاب کردند.

شرکت‌کنندگان جوان عموماً در دهه بیست زندگی خود قرار داشتند، درحالی‌که میانگین سنی گروه‌های مسن حدود ۶۰ تا ۷۰ سال بود. شرکت‌کنندگان آزمون‌هایی را برای سنجش حافظه، توجه، تشخیص احساسات و سرعت پردازش اطلاعات انجام دادند. پژوهشگران همچنین فشار خون افراد را اندازه گرفتند و از آن‌ها نمونه خون، بزاق و سواب از سطح زبان جمع‌آوری کردند.

تمام شرکت‌کنندگان غیرسیگاری بودند. افرادی که اخیراً آنتی‌بیوتیک مصرف کرده بودند یا سابقه ابتلا به بیماری‌های دهان داشتند، از مطالعه کنار گذاشته شدند. پژوهشگران با شناسایی باکتری‌های موجود در نمونه‌های زبان، توانستند ترکیب میکروبی دهان هر فرد را با نتایج آزمون‌های شناختی او مقایسه کنند.

یکی از یافته‌ها در هر دو کشور مشاهده شد. افرادی که میزان بیشتری از باکتری پریوتلا هیستیکولا (Prevotella histicola) در دهان خود داشتند، در برخی آزمون‌ها سریع‌تر پاسخ می‌دادند؛ هرچند نوع آزمون‌های مورد استفاده در بریتانیا و بلژیک متفاوت بود.

باکتری دیگری به نام هموفیلوس پاراآنفلوآنزا (Haemophilus parainfluenzae) نتایج متفاوتی نشان داد. در بلژیک، وجود بیشتر این باکتری با پاسخ‌دهی سریع‌تر در آزمون‌های تشخیص احساسات و یادگیری دیداری و همچنین دقت بالاتر حافظه کاری ارتباط داشت. در بریتانیا، این باکتری با سرعت پاسخ‌دهی بیشتر در برخی آزمون‌ها همراه بود، اما در آزمون تشخیص احساسات، پاسخ‌ها کندتر بودند. بنابراین، فراوانی بیشتر یک باکتری مشخص لزوماً به معنای عملکرد بهتر در تمام آزمون‌های شناختی نیست.

سن، در مقایسه با سایر عوامل بررسی‌شده، پایدارترین شاخص پیش‌بینی‌کننده عملکرد شناختی بود. در هر دو کشور، سن بالاتر با امتیازهای کلی پایین‌تر و سرعت پاسخ‌دهی کمتر ارتباط داشت. پژوهشگران همچنین دریافتند که میزان فراوانی ۱۷ گونه باکتریایی میان افراد جوان و مسن تفاوت دارد.

در سطح گروه‌های بزرگ‌تر باکتریایی، اعضای دو سرده تروپونما (Treponema) و تانرلا (Tannerella) که گونه‌هایی مرتبط با بیماری‌های لثه را در بر می‌گیرند، در افراد مسن فراوانی بیشتری داشتند. در مقابل، یکی از گونه‌های باکتریایی کاهنده نیترات در شرکت‌کنندگان جوان بیشتر مشاهده شد.

بااین‌حال، فراوانی بیشتر یک باکتری در دهان افراد جوان به‌طور خودکار به معنای ارتباط آن با توانایی شناختی بهتر نیست. همان گونه باکتریایی کاهنده نیترات در گروه بریتانیایی دارای عملکرد کلی ضعیف‌تر در آزمون‌ها نیز فراوانی بیشتری داشت.

تمام شرکت‌کنندگان سالم بودند و در ارزیابی اولیه شناختی نیز شرایط لازم را داشتند. بنابراین، تفاوت‌های مشاهده‌شده به تغییرات طبیعی میان افراد سالم مربوط می‌شدند و به معنای تشخیص اختلال شناختی در آن‌ها نبودند.

نقش جغرافیا و ارتباط با تحقیقات پیشین

محل زندگی نیز یکی دیگر از عوامل مهم در این پژوهش بود. ترکیب جمعیت باکتریایی دهان شرکت‌کنندگان بریتانیایی و بلژیکی با یکدیگر تفاوت داشت، هرچند برخی الگوهای مرتبط با افزایش سن در هر دو کشور مشاهده شدند.

این پژوهش بر پایه مطالعه پیشین همین گروه تحقیقاتی شکل گرفت که در سال ۲۰۲۵ در مجله پی‌ان‌ای‌اس نکسوس (PNAS Nexus) منتشر شده بود. مطالعه قبلی به بررسی میکروب‌های دهان و شاخص‌های زیستی اکسید نیتریک در افراد مسن، از جمله مبتلایان به اختلال شناختی خفیف، پرداخته بود.

در پژوهش جدید، محققان بررسی کردند که آیا ارتباط‌های مشابهی میان میکروب‌های دهان و عملکرد شناختی در افراد سالم جوان و مسن از دو کشور مختلف نیز مشاهده می‌شود یا خیر.

نتایج اندازه‌گیری ترکیبات شیمیایی یکدست نبودند. در گروه بریتانیایی، سطح بالاتر نیترات پلاسما با عملکرد بهتر در یکی از آزمون‌ها ارتباط داشت، اما هم‌زمان با دقت پایین‌تر در تشخیص احساسات همراه بود. میزان بالاتر نیتریت نیز فقط با کندتر شدن سرعت پاسخ‌دهی ارتباط نشان داد.

مسیر شیمیایی مرتبط با باکتری‌های دهان در پژوهش‌های مربوط به تأثیر چغندر بر عملکرد ورزشی نیز اهمیت دارد. باکتری‌ها نیترات را به نیتریت تبدیل می‌کنند و نیتریت در مراحل بعدی می‌تواند به تولید اکسید نیتریک کمک کند.

بااین‌حال، مطالعه جدید ثابت نکرد که این فرایند باعث تفاوت در عملکرد افراد در آزمون‌های شناختی شده است. همچنین، پژوهشگران بررسی نکردند که آیا تغییر دادن باکتری‌های دهان می‌تواند توانایی شناختی افراد را بهبود ببخشد یا خیر.

محدودیت‌های پژوهش و ضرورت مطالعات بیشتر

این مطالعه تنها ۳۰ شرکت‌کننده در هر کشور داشت و نتایج آن ماهیتی اکتشافی دارند. نویسندگان پژوهش تأکید می‌کنند که برای تشخیص الگوهای زیستی واقعی از نوسانات آماری، به مطالعات گسترده‌تری نیاز است.

رژیم غذایی شرکت‌کنندگان تحت کنترل پژوهشگران نبود و میزان فعالیت بدنی و کیفیت خواب آن‌ها نیز به‌طور جامع ارزیابی نشد. این عوامل می‌توانند هم بر ترکیب باکتری‌های دهان و هم بر عملکرد افراد در آزمون‌های شناختی تأثیر بگذارند.

داده‌های این پژوهش بین سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۹ جمع‌آوری شدند. نمونه‌های بلژیکی در مخازن حاوی نیتروژن مایع به بریتانیا انتقال یافتند. نویسندگان اذعان دارند که تفاوت در شرایط نگهداری نمونه‌ها ممکن است مقداری تغییرپذیری در نتایج ایجاد کرده باشد.

در مقاله به استفاده از روش‌های اصلاح آماری برای برخی تحلیل‌های مربوط به مقایسه‌های متعدد اشاره شده است، اما چنین اصلاحاتی برای تحلیل‌های رگرسیونی ارتباط میان باکتری‌ها و نتایج آزمون‌های شناختی گزارش نشده‌اند. بررسی تعداد زیادی ارتباط آماری می‌تواند احتمال مشاهده نتایجی را که صرفاً بر اثر شانس پدید آمده‌اند، افزایش دهد.

پژوهشگران افراد جوان و مسن را با یکدیگر مقایسه کردند و شرکت‌کنندگان را در طول سال‌های افزایش سن تحت پیگیری قرار ندادند. به همین دلیل، این مطالعه نمی‌تواند مشخص کند که آیا باکتری‌های دهان توانایی پیش‌بینی افت شناختی را دارند یا بر سرعت بروز آن تأثیر می‌گذارند.

در نتیجه، یافته‌های این پژوهش نشان نمی‌دهند که تغییر میکروب‌های دهان می‌تواند از زوال عقل جلوگیری کند، حافظه را بهبود ببخشد یا روند پیری مغز را آهسته‌تر سازد.

در حال حاضر، به نظر می‌رسد وجود برخی باکتری‌های دهان با تفاوت‌هایی در مهارت‌های فکری افراد همراه باشد. بااین‌حال، هنوز مشخص نیست که آیا این میکروب‌ها در شکل‌گیری چنین تفاوت‌هایی نقش دارند یا صرفاً بازتاب‌دهنده عوامل دیگری هستند که بر دهان و مغز تأثیر می‌گذارند.

نتایج این پژوهش در مجله علمی پلوس وان (PLOS ONE) منتشر شده است.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.