حملات پهپادی اوکراین، روسیه را به فکر ساخت مراکز داده زیرزمینی انداخت

شرکت‌های فناوری روسیه پس از حملات پهپادی اوکراین که به مراکز داده میزبان ابررایانه‌های هوش مصنوعی آسیب زد و خدمات ابری مورد استفاده میلیون‌ها کاربر روس را مختل کرد، برای مقاوم‌سازی و پنهان‌کردن زیرساخت‌های خود در مکان‌های زیرزمینی شتاب گرفته‌اند.

هم‌زمان، کرملین از مالکان مراکز داده خواسته ۱۰ درصد از ظرفیت پردازشی خود را برای نیازهای اضطراری دولت کنار بگذارند و حتی مجوز استفاده احتمالی از مراکز داده خارجی را صادر کرده است.

این پیامدها در شرایطی رخ می‌دهند که ارتش روسیه طی ماه‌های اخیر تقریباً شبانه‌روز شهرهای اوکراین را با پهپاد و موشک هدف قرار داده و از اواخر سپتامبر نیز حمله به مراکز داده این کشور را در دستور کار قرار داده است. اوکراین هم در واکنش، حملات پهپادی متعددی علیه اهداف نظامی و زیرساختی در خاک روسیه انجام داده که به مراکز داده شرکت یاندکس، بانک دولتی اسبربانک، شبکه اجتماعی وِکنتاکته و وزارت دارایی روسیه آسیب رسانده یا فعالیت آن‌ها را متوقف کرده است.

شرکت مخابراتی دولتی روستله‌کام در مذاکرات خود با شرکت معدنی نورنیکل، فعال در حوزه استخراج نیکل و پالادیوم، موضوع انتقال برخی مراکز داده روسیه به زیر زمین را مطرح کرده است. نشریه تخصصی دیتاسنتر داینامیکس نیز به پیشنهاد اخیر یکی از فرمانداران مناطق روسیه اشاره کرده که بر اساس آن، مراکز داده درون معادن روباز زغال‌سنگ متروکه ساخته شوند و در سطح زمین نیز پارک‌های عمومی سرسبز برای استتار این تأسیسات ایجاد کنند.

ولادیمیر پوتین در دوم نوامبر فرمانی را امضا کرد که بر اساس آن، اپراتورهای مراکز داده روسیه باید ۱۰ درصد از فضای موجود و ظرفیت پردازشی خود را برای استفاده احتمالی دولت کنار بگذارند. نشریه مستقل مدوزا این خبر را منتشر کرده است. چنین تصمیمی می‌تواند نشان‌دهنده افزایش نگرانی‌های کرملین درباره آسیب‌پذیری زیرساخت‌های رایانش ابری روسیه در جریان جنگ با اوکراین باشد.

فرمان پوتین همچنین به کمیسیون ویژه دولت روسیه اجازه می‌دهد با مشورت سرویس امنیت فدرال این کشور، استفاده از مراکز داده خارجی را تأیید کند. این تصمیم تغییر سیاست قابل‌توجهی به شمار می‌رود؛ زیرا پوتین و پارلمان روسیه پیش‌تر با تصویب قانون اینترنت مستقل، استفاده شرکت‌های روسی از زیرساخت‌های رایانش ابری خارج از مرزهای این کشور را محدود کرده بودند.

تلاش روسیه برای ایجاد اینترنتی مستقل و هرچه بسته‌تر، به شکل‌گیری ساختاری بسیار متمرکز منجر شده که بخش بزرگی از آن تحت کنترل چند شرکت فناوری روسی مانند یاندکس قرار دارد. با این حال، حملات پهپادی اوکراین نشان داده‌اند که چنین ساختار متمرکزی در شرایط جنگی آسیب‌پذیری زیادی دارد. حمله به مراکز داده مهم روسیه، اختلال گسترده‌ای در اپلیکیشن‌های پرداخت و بانکداری دیجیتال، پلتفرم‌های تجارت الکترونیک، سرویس‌های پخش ویدئو و برنامه‌های درخواست خودرو و سفارش غذا ایجاد کرده است.

یاندکس نیز پس از هدف قرار گرفتن مراکز داده هوش مصنوعی خود توسط پهپادهای اوکراینی، ناچار شد هر سه ابررایانه اصلی‌اش را به مکانی جدید منتقل کند. مدوزا در گزارشی به تاریخ ۲۶ اکتبر این جابه‌جایی را تأیید کرده است.

در مقابل، زیرساخت‌های دیجیتال غیرمتمرکز اوکراین با وجود سال‌ها حملات موشکی و پهپادی روسیه، پایداری بسیار بیشتری از خود نشان داده‌اند. دولت اوکراین نیز اقدامات بیشتری برای پراکنده‌سازی مراکز حیاتی انرژی و مخابرات و انتقال بخش بزرگ‌تری از زیرساخت‌های پشتیبان به تأسیسات زیرزمینی انجام داده است.

یکی از عوامل مهم در تقویت زیرساخت دیجیتال اوکراین، حمایت شرکت‌های بزرگ فناوری آمریکایی آمازون و مایکروسافت بوده است. این دو شرکت اندکی پس از آغاز تهاجم گسترده روسیه در فوریه ۲۰۲۲، به انتقال منابع دولتی و دیگر خدمات دیجیتال حیاتی اوکراین به مناطق ابری در سایر کشورهای اروپایی کمک کردند.

دولت اوکراین همچنین از پایانه‌های ماهواره‌ای استارلینک متعلق به اسپیس‌ایکس به‌عنوان یک سامانه ارتباطی پشتیبان بهره گرفته است. هزینه تأمین این تجهیزات را ایالات متحده و کشورهای اروپایی از جمله لهستان و آلمان پرداخت کرده‌اند.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.