با این فناوری در شهر پمپئی پیش از فوران مرگبار وزوویوس کاوش کنید

کمتر از ۲ هزار سال پیش، کوه وزوویوس به عامل اصلی یکی از مشهورترین تراژدی‌های جهان باستان تبدیل شد.

فوران سهمگین این آتشفشان، شهرهای پمپئی و هرکولانیوم را زیر لایه‌هایی از خاکستر و مواد آتشفشانی مدفون کرد و آخرین لحظات زندگی این شهرهای رومی و شماری از ساکنان بدشانس آنها را با جزئیاتی شگفت‌انگیز برای همیشه حفظ کرد.

اکنون بازدیدکنندگان می‌توانند شکوه پمپئی را پیش از نابودی در سال ۷۹ میلادی تجربه کنند. یک مهندس سابق صنعت بازی‌های ویدیویی از ایالت ایلینوی آمریکا به همراه تیمش برنامه‌ای ساخته‌اند که با استفاده از فناوری واقعیت توسعه‌یافته فراگیر، محوطه‌های پارک باستان‌شناسی پمپئی را به شکلی کم‌سابقه زنده می‌کند. به این ترتیب می‌توانید در میدان اصلی شهر کنار رومیان باستان بایستید و در حالی که وزوویوس در افق شروع به غرش می‌کند، صحنه وحشتناک فوران را ببینید.

تاد پورتر، مهندس سابق بازی و بنیان‌گذار کنونی شرکت نرم‌افزاری Histoury، برای تحقق این پروژه با نوع دیگری از دشواری روبه‌رو شد. او برای تهیه ۱۵۵ اسکن، تمام بخش‌های محوطه‌های باستانی را قدم‌به‌قدم طی کرد و این کار را زیر آفتاب سوزان جنوب ایتالیا انجام داد.

ایده‌ای که زودتر از زمان خود شکل گرفت

پورتر کمتر از ۳ سال پیش Histoury را تأسیس کرد، اما جرقه اصلی این ایده حدود ۱۵ سال قبل و هنگام بازدید او از هرکولانیوم زده شد. پورتر به Popular Science گفت زمانی که در میان بقایای باستانی قدم می‌زد، به فکر استفاده از تجربه‌اش در صنعت بازی افتاد تا محیط اطراف را به دنیایی مجازی تبدیل کند؛ جهانی که مردم بتوانند با تلفن همراه خود در آن قدم بزنند.

البته در سال ۲۰۱۲ تلفن‌های هوشمند توان پردازشی لازم برای اجرای چنین نرم‌افزاری را نداشتند. پورتر با شوخی گفت: فقط ۱۳ سال طول کشید تا تلفن‌ها به رؤیای من برسند. با این حال، اجرای این ایده بدون موافقت پارک باستان‌شناسی پمپئی امکان‌پذیر نبود. خوشبختانه یکی از اعضای تیم که پیش‌تر در بخش پذیرش یک هتل کار می‌کرد، پس از آشنایی با پروژه تصمیم گرفت شغلش را رها کند و مسئول توسعه کسب‌وکار تیم شود. او دست از تلاش برنداشت و هر روز به سراغ مسئولان پمپئی رفت تا سرانجام، شاید بر اثر خستگی از پیگیری‌های مداوم او، پارک با یک نمایش آزمایشی موافقت کرد.

بازسازی‌های دیجیتال Histoury با دو نوع اسکن آغاز می‌شوند؛ اسکن با وضوح بالا و اسکن فضایی. اسکن با وضوح بالا یک مدل سه‌بعدی مجازی از محوطه ایجاد می‌کند که میزان دقت آن کمتر از ۲ سانتی‌متر است. برای انجام این کار، تیم باید با دستگاهی به نام اسکنر LiDAR در سراسر محوطه باستانی حرکت کند.

پورتر گفت

چیزی که در دست دارم دستگاهی است که شبیه بمب به نظر می‌رسد. این وسیله شکل یک قرص بزرگ دارد، چراغی روی آن می‌چرخد و هنگام کار صدا ایجاد می‌کند. آن را با یک دست نگه می‌دارید و با دست دیگر به تلفن همراهتان نگاه می‌کنید.

مدل سه‌بعدی حاصل، سپس به مش سه‌بعدی تبدیل می‌شود؛ نوعی مدل دیجیتال که با نرم‌افزار توسعه بازی مورد استفاده تیم سازگار است. هنرمندان Histoury بازسازی تاریخی را مستقیماً روی این مش انجام می‌دهند و در تمام مراحل باستان‌شناسان نیز همکاری می‌کنند تا نتیجه تا حد امکان با واقعیت تاریخی مطابقت داشته باشد.

اسکن دوم که اسکن فضایی نام دارد، با دستگاه کم‌توان‌تری به نام Xgrid Portalcam انجام می‌شود و چند کاربرد دارد. مهم‌ترین وظیفه آن تضمین دقت مکانی است. داده‌های GPS معمولی دقت کافی ندارند، بنابراین برنامه Histoury از هوش مصنوعی کمک می‌گیرد تا محل ایستادن کاربر و جهت نگاه او را با دقت حدود ۱۵ سانتی‌متر مشخص کند. هوش مصنوعی تصویر ثبت‌شده توسط تلفن همراه را با تصاویر مربوط به مکان‌های شناخته‌شده موجود در پایگاه داده تطبیق می‌دهد.

کاربرد دیگر اسکن فضایی، بررسی دوباره آثار هنرمندان بدون نیاز به حضور آنها در پمپئی است. پورتر توضیح داد

ما هر دو نوع اسکن را در ابزارهای خود ترکیب می‌کنیم تا هنرمند بتواند در محیط حرکت کند و میان بازسازی و دنیای واقعی جابه‌جا شود و چندین بار بررسی کند که همه چیز دقیقاً در جای درست قرار گرفته است.

هوش مصنوعی در بسیاری از زمینه‌ها عملکرد نامنظمی دارد؛ از موسیقی گرفته تا هنر. اما در کارهایی مثل محاسبات عددی بسیار خوب عمل می‌کند و ما نیز از آن در همین بخش استفاده می‌کنیم.

در مرحله نهایی، متخصص اصلی هوش مصنوعی تیم، عامل‌هایی را به کار می‌گیرد که در سراسر بازسازی دیجیتال حرکت می‌کنند و از تمام جهات به محیط نگاه می‌کنند. این گردش‌های مجازی در واقع برای بررسی میزان دقت بخش فضایی بازسازی انجام می‌شوند.

پورتر گفت

اگر دقت نتیجه کافی نباشد یا از درصد تعیین‌شده پایین‌تر باشد، تیم دوباره به محل فرستاده می‌شود تا اسکن فضایی دیگری انجام دهد. این روش باعث می‌شود مجبور نباشیم افراد را به محل بفرستیم تا در ۵ هزار نقطه مختلف بایستند و میزان دقت را بررسی کنند؛ می‌توانیم تمام این کار را به شکل مجازی انجام دهیم.

پروژه‌ای شبیه جادو

محصول نهایی، برنامه‌ای برای تلفن هوشمند و تبلت به نام Portyl است که هر جا دستگاه را بگیرید، تصویری از ظاهر پمپئی پیش از فوران ویرانگر وزوویوس به شما نشان می‌دهد. در این بازسازی، انسان‌ها، حیوانات، جلوه‌های صوتی و توضیحات شنیداری حضور دارند و تجربه‌ای ایجاد می‌شود که تا حد زیادی به قدم زدن در پمپئی پیش از نابودی آن شباهت دارد.

در حال حاضر بخش‌هایی مانند آمفی‌تئاتر پمپئی، تئاتر بزرگ، تئاتر کوچک، کوادری‌پورتیکوس که بعدها به مدرسه آموزش گلادیاتورها تبدیل شد، خانه سیتراریست که یک خانه بزرگ اشرافی بود، میدان اصلی و باسیلیکا برای بازدید مجازی بازسازی شده‌اند. تیم Histoury همچنان روی بخش‌های بیشتری از پمپئی کار می‌کند. استفاده از این برنامه تا اول سپتامبر رایگان است و حتی افرادی که در محل پمپئی حضور ندارند نیز می‌توانند از آن استفاده کنند.

پورتر با هیجان درباره تجربه بازدیدکنندگان حاضر در پمپئی گفت

تلفن یا آیپد خود را بالا می‌گیرید، برنامه معمولاً با دقت حدود ۱۵ سانتی‌متر محل ایستادن شما را تشخیص می‌دهد و دقیقاً متوجه می‌شود که به کدام سمت نگاه می‌کنید؛ سپس بازسازی را همان‌جا در مقابل شما قرار می‌دهد.

او درباره آمفی‌تئاتر توضیح داد

در آنجا می‌توانید در میان گلادیاتورها قدم بزنید و مبارزه آنها را ببینید. حدود ۳۰ هزار نفر در اطراف شما روی سکوها حضور دارند، صدای فریاد جمعیت را می‌شنوید و برخورد فلزات به گوش می‌رسد. از میان تمام کارهایی که در زندگی‌ام انجام داده‌ام، این پروژه واقعاً یکی از جادویی‌ترین تجربه‌هایی است که در آن حضور داشته‌ام. فکر می‌کنم چیزی که همه را تحت تأثیر قرار می‌دهد همین جنبه احساسی آن است.

Histoury در آستانه امضای قراردادی با هرکولانیوم قرار دارد و هم‌زمان برای گسترش فعالیت‌هایش در کشورهای دیگر، از جمله مصر، اقداماتی انجام می‌دهد.

پیچیدگی‌های استفاده از هوش مصنوعی در پمپئی

این نخستین بار نیست که از هوش مصنوعی برای بازسازی یا روایت تاریخ پمپئی استفاده می‌شود. اوایل امسال، پارک باستان‌شناسی پمپئی ویدیویی تولیدشده با هوش مصنوعی منتشر کرد که بر اساس داده‌های باستان‌شناسی، لحظات پایانی زندگی مردی را به تصویر می‌کشید که اسکلتش بیرون یکی از دروازه‌های شهر کشف شده بود.

در گزارش مربوط به آن پروژه، این پرسش مطرح شد که قربانی چه احساسی می‌داشت اگر می‌دانست مردم در آینده چهره وحشت‌زده او را هنگام شنیدن موسیقی رایگان و ترسناک Dark Horror Intro تماشا خواهند کرد. در مورد Portyl نیز مسئله مشابهی مطرح می‌شود، زیرا کاربران می‌توانند فوران وزوویوس را فعال کنند و شاهد فوران آتشفشان باشند؛ در حالی که صدای فریاد و تصاویر مردمی که برای نجات جان خود می‌گریزند، فضای بازسازی‌شده را پر می‌کند.

با این حال، کاربران می‌توانند بدون فعال کردن صحنه فاجعه، تنها در باسیلیکا یا آمفی‌تئاتر اطراف خود را تماشا کنند. از این منظر، بازگرداندن شکوه گذشته پمپئی می‌تواند شیوه‌ای متفاوت و محترمانه برای ادای احترام به این شهر باشد، به‌جای اینکه فقط بقایای تراژیک آن مورد توجه قرار گیرد.

در مقیاسی گسترده‌تر، نمی‌توان ظرفیت چنین بازسازی زنده‌ای را برای نزدیک‌تر کردن تاریخ باستان به انسان امروز نادیده گرفت؛ به‌خصوص برای افرادی که تصور کردن دنیای گذشته بدون کمک‌های بصری برایشان دشوار است. ویرژیل، شاعر مشهور رومی، زمانی نوشته بود: زمانِ بازگشت‌ناپذیر می‌گریزد. شاید اگر این شاعر باستانی امروز را می‌دید، از اینکه فناوری توانسته دست‌کم تا حدی زمان را دوباره قابل دسترس کند، شگفت‌زده می‌شد.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.