مطالعه جدید نشان می‌دهد میمون‌ها نیز پس از شیوع بیماری‌ از آلودگی دوری می‌کنند

وقتی بیماری جدیدی شیوع پیدا می‌کند، رفتار انسان‌ها تغییر می‌کند. برخی افراد مواد غذایی خریداری‌شده را با دستمال‌های ضدباکتریایی تمیز می‌کنند، صدای عطسه ممکن است واکنش ترس و گریز را برانگیزد و مردم به‌طور کلی محتاط‌تر می‌شوند. به نظر می‌رسد انسان‌ها تنها موجوداتی نیستند که در مواجهه با بیماری، رفتار خود را تغییر می‌دهند.

بر اساس پژوهشی که امروز در نشریه علمی Royal Society Open Science منتشر شده، ماکاک‌های ژاپنی که در سال ۲۰۲۰ یک شیوع مرگ‌بار بیماری را تجربه کردند، پس از آن در برابر غذاهایی که ظاهراً آلوده به نظر می‌رسیدند، احتیاط بیشتری نشان دادند؛ با اینکه عامل بیماری از طریق غذا یا مدفوع منتقل نمی‌شد. این یافته نشان می‌دهد تجربه مواجهه با بیماری می‌تواند رفتارهای اجتنابی را شکل دهد و احساس انزجار احتمالاً ریشه‌های عمیقی در فرگشت دارد. نتایج این تحقیق همچنین به درک بهتر سامانه ایمنی رفتاری کمک می‌کند؛ مجموعه‌ای از واکنش‌ها و رفتارها که به جانوران اجازه می‌دهد پیش از فعال شدن دستگاه ایمنی زیستی، از عوامل بیماری‌زا دوری کنند.

فدریکو روسانو، یکی از نویسندگان پژوهش و روان‌شناس شناختی دانشگاه کالیفرنیا در سن‌دیگو، گفت

اکنون می‌توانیم نشان دهیم که این پدیده در نخستی‌های غیرانسان نیز رخ می‌دهد. حتی بدون آگاهی از نحوه انتقال بیماری، مشاهده بیمار شدن و مرگ دیگران می‌تواند احتمال انجام رفتارهایی را تغییر دهد که شاید به نوعی بیماری منجر شوند.

در سال ۲۰۲۰، کارکنان یک پناهگاه نخستی‌ها در جنوب تگزاس، وجود رتروویروس میمونی نوع دوم را تأیید کردند. این ویروس می‌تواند نقص ایمنی مشابه ایدز ایجاد کند و عمدتاً از طریق گازگرفتگی و خراشیدگی منتقل می‌شود. شیوع بیماری باعث ابتلای شدید و مرگ تعدادی از میمون‌ها شد. کارکنان پناهگاه در واکنش به این وضعیت، گروه‌ها را از یکدیگر جدا کردند و اقدامات آزمایشی و قرنطینه را به اجرا گذاشتند. از آنجا که هر گروه در محوطه‌ای مجزا زندگی می‌کرد، دانشمندان توانستند رفتار میمون‌هایی با پیشینه‌های مشابه را مقایسه کنند که تجربه‌های اجتماعی و شرایط متفاوتی از نظر مواجهه با بیماری داشتند.

در مجموع، سه گروه از میمون‌ها شیوع بیماری را تجربه کردند، اما یک گروه دیگر از این وضعیت دور ماند. پژوهشگران واکنش ۵۵ ماکاک را در برابر دو گزینه غذایی بررسی کردند: غذایی که روی سطح چوبی تمیز قرار داشت و غذایی که روی سطحی پوشیده از مدفوع واقعی ماکاک‌ها گذاشته شده بود. برای جلوگیری از انتقال احتمالی عفونت، غذا و مدفوع زیر لایه‌ای از اپوکسی شفاف قرار گرفتند تا میمون‌ها بتوانند هر دو را ببینند، بدون اینکه در معرض آلودگی قرار بگیرند.

در میان میمون‌های گروه‌های در معرض شیوع، برخی خودشان به بیماری مبتلا شده بودند و برخی دیگر در کنار میمون‌های بیمار زندگی کرده بودند، اما بیمار نشده بودند. این تفاوت به پژوهشگران امکان داد بررسی کنند که آیا تجربه زندگی در جریان یک شیوع بیماری، بدون ابتلای مستقیم، می‌تواند رفتار ماکاک‌ها را تغییر دهد یا خیر. برای بررسی دقیق‌تر این احتمال، در برخی آزمایش‌ها سطح تمیز چوبی را با یک اسفنج آشپزخانه با رنگ روشن جایگزین کردند تا مشخص شود آیا میمون‌ها صرفاً از اشیای ناآشنا دوری می‌کنند یا واکنش آن‌ها واقعاً به نشانه‌های آلودگی مربوط است.

مطالعات قبلی نشان داده بودند که ماکاک‌ها لزوماً از غذای آلوده اجتناب نمی‌کنند و میزان جذابیت خوراکی می‌تواند بر انتخاب آن‌ها تأثیر بگذارد. برای مثال، ماکاک‌های ژاپنی وحشی هنگام مواجهه با خوراکی محبوبی مانند بادام‌زمینی، همچنان حاضر بودند غذایی را بخورند که روی سطح پوشیده از مدفوع قرار داشت. بااین‌حال، اگر گزینه غذایی شامل خوراکی‌هایی مانند دانه‌های گندم بود، احتمال بیشتری داشت که از خوردن آن صرف‌نظر کنند.

احتیاط بیشتر پس از شیوع بیماری

نتایج آزمایش‌ها نشان داد ماکاک‌هایی که در گروه‌های تجربه‌کننده شیوع بیماری زندگی کرده بودند، بسیار کمتر از سایر میمون‌ها به خوردن غذای قرارگرفته روی سطح آلوده تمایل داشتند. آن‌ها تنها در ۴۷ درصد از دفعات آزمایش، غذای روی سطح ظاهراً آلوده را انتخاب کردند. در مقابل، میمون‌هایی که شیوع بیماری را تجربه نکرده بودند، در ۷۹ درصد از آزمایش‌ها از همان سطح غذا خوردند.

رفتار میمون‌های گروه‌های در معرض شیوع نیز تفاوت چندانی میان افراد مبتلا و غیرمبتلا نداشت. به گفته پژوهشگران، این موضوع نشان می‌دهد که تغییر رفتار احتمالاً بیشتر با تجربه زندگی در دوران شیوع بیماری ارتباط داشته است تا ابتلای مستقیم به آن.

اشتفان کافولد، روان‌شناس شناختی دانشگاه کالیفرنیا در سن‌دیگو و یکی دیگر از نویسندگان پژوهش، در این باره گفت

هر گروهی گذشته و تجربه‌های خاص خودش را دارد و این پیشینه در رفتار اعضای آن نمایان می‌شود. به نظر می‌رسد زندگی در دوران شیوع بیماری باعث شده است این گروه‌های میمون هنگام مواجهه با غذایی که آلوده به نظر می‌رسد، محتاط‌تر رفتار کنند.

این ویروس از طریق خون یا بزاق ناشی از گازگرفتگی و خراشیدگی منتقل می‌شد و غذای آلوده راه انتقال آن نبود. بااین‌حال، نکته جالب توجه آن بود که ماکاک‌هایی که بیمار شدن همنوعان خود را مشاهده کرده بودند، در برخی آزمایش‌ها تمایل کمتری به خوردن غذایی نشان دادند که روی سطحی با ظاهر آلوده قرار داشت.

ریشه‌های فرگشتی احساس انزجار

این پژوهش علاوه بر روشن کردن تأثیر بیماری بر رفتار نخستی‌ها، سرنخ‌هایی درباره خاستگاه فرگشتی احساس انزجار نیز ارائه می‌دهد. محققان احساس انزجار را مستقیماً اندازه‌گیری نکردند، اما دریافتند که تمایل میمون‌ها به دوری از منابع احتمالی عفونت می‌تواند تحت تأثیر تجربه‌های قبلی تغییر کند؛ واکنشی که شباهت زیادی به رفتار انسان‌ها دارد.

تصور می‌شود انزجار در انسان نقش مهمی در محافظت از بدن در برابر عوامل بیماری‌زا ایفا می‌کند. انسان‌ها معمولاً در مواجهه با بو یا ظاهر مدفوع، غذای فاسد و دیگر منابع احتمالی عفونت، واکنش منفی نشان می‌دهند و از آن‌ها فاصله می‌گیرند. بااین‌حال، میزان حساسیت ما به این نشانه‌ها ممکن است بر اساس شرایط و موقعیت تغییر کند.

از آنجا که نخستی‌ها توانایی یادگیری اجتماعی دارند، پژوهشگران معتقدند اجتناب بیشتر از عوامل بیماری‌زا می‌تواند از طریق مشاهده و یادگیری از سایر اعضای گروه شکل بگیرد و در طول زمان باقی بماند. در مطالعات آینده می‌توان بررسی کرد که آیا میمون‌هایی که به‌تازگی وارد یک گروه شده‌اند، رفتارهای احتیاطی اعضایی را که پیش‌تر شیوع بیماری را تجربه کرده‌اند، یاد می‌گیرند و به آن‌ها پایبند می‌مانند یا خیر.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.