۹ هواپیمای مافوق‌ صوت سریع آمریکا که هنوز در خدمت هستند

پرواز مافوق صوت (سوپرسونیک) معمولاً با هواپیماهای آزمایشی، جنگنده‌های آینده‌نگرانه و نمادهای دوران جنگ سرد شناخته می‌شود. با این حال، ایالات متحده همچنان مجموعه‌ای متنوع از هواپیماها را در اختیار دارد که توانایی پرواز با سرعتی فراتر از سرعت صوت را دارند.

بیشتر این هواپیماها کاربرد نظامی دارند، اما باید میان توانایی پرواز مافوق صوت و پرواز مداوم با چنین سرعتی تفاوت قائل شد. جنگنده‌های مدرن معمولاً فقط در شرایط خاص از این قابلیت استفاده می‌کنند؛ زیرا پرواز مافوق صوت مصرف سوخت را به‌شدت افزایش می‌دهد و فشار حرارتی و آیرودینامیکی زیادی به هواپیما وارد می‌کند.

در این فهرست، ۹ هواپیمای دارای قابلیت مافوق صوت معرفی شده‌اند که همچنان در خدمت ارتش آمریکا قرار دارند و این توانایی برای آن‌ها به‌طور رسمی اعلام شده است. این مجموعه شامل جنگنده‌ها، یک هواپیمای جنگ الکترونیک، یک بمب‌افکن و حتی هواپیماهای آموزشی و شبیه‌ساز دشمن می‌شود. هواپیماهای بازنشسته و نمونه‌های آزمایشی سری X در این فهرست قرار ندارند.

1. F-15 Eagle

اف-۱۵ همچنان یکی از سریع‌ترین جنگنده‌های عملیاتی آمریکا به شمار می‌رود؛ آن هم بیش از پنج دهه پس از نخستین پروازش. ناوگان فعلی این کشور شامل مدل اف-۱۵ئی استرایک ایگل (F-15E Strike Eagle) می‌شود و مدل جدیدتر اف-۱۵ئی‌ایکس ایگل ۲ (F-15EX Eagle II) نیز به‌تدریج وارد خدمت شده است.

حداکثر سرعت اعلام‌شده برای اف-۱۵ئی حدود ۲٫۵ ماخ، معادل تقریباً ۳۰۲۰ کیلومتر بر ساعت، است. دو موتور مجهز به پس‌سوز این جنگنده نیروی رانش لازم برای دستیابی به چنین سرعتی را فراهم می‌کنند، هرچند اف-۱۵ در مأموریت‌های رزمی به‌ندرت به حداکثر سرعت خود نزدیک می‌شود.

دوام عملیاتی این خانواده نیز بخش مهمی از داستان اف-۱۵ به شمار می‌رود. آمریکا به‌جای جایگزینی کامل این جنگنده، طراحی اولیه آن را طی سال‌ها توسعه داده و نسخه‌های جدیدتری با حسگرها، تسلیحات و سامانه‌های اویونیک پیشرفته‌تر به خدمت گرفته است.

2. F-16 Fighting Falcon

اف-۱۶ در مقایسه با اف-۱۵ ابعاد کوچک‌تری دارد، اما همچنان قادر است در ارتفاع بالا به سرعتی نزدیک به ۲ ماخ برسد. این جنگنده تک‌موتوره در اواخر دهه ۱۹۷۰ وارد خدمت نیروی هوایی آمریکا شد و هنوز یکی از پرتعدادترین هواپیماهای تاکتیکی موجود در ناوگان این کشور محسوب می‌شود.

نیروی هوایی آمریکا اف-۱۶ را جنگنده‌ای چندمنظوره و جمع‌وجور معرفی می‌کند که توانایی انجام مأموریت‌های هوا به هوا و هوا به سطح را دارد. ترکیب سرعت، چابکی و ابعاد نسبتاً کوچک باعث شده این هواپیما به یکی از پرکاربردترین طرح‌های جنگنده در جهان تبدیل شود.

3. F-22 Raptor

اف-۲۲ رپتور علاوه بر برخورداری از سرعت مافوق صوت، ویژگی کم‌نظیر دیگری نیز دارد: این جنگنده می‌تواند بدون استفاده مداوم از پس‌سوزها، با سرعتی بالاتر از سرعت صوت پرواز کند. نیروی هوایی آمریکا اف-۲۲ را جنگنده‌ای در رده سرعت ۲ ماخ با قابلیت سوپرکروز معرفی می‌کند.

این هواپیما می‌تواند بدون روشن کردن پس‌سوزها، با سرعتی بیش از ۱٫۵ ماخ به پرواز ادامه دهد و در نتیجه، مسافت‌های طولانی را سریع‌تر از جنگنده‌های متعارفی طی کند که زیر سرعت صوت حرکت می‌کنند. اف-۲۲ در درجه نخست برای برتری هوایی طراحی شده و پنهان‌کاری، ترکیب داده‌های حسگرها و قدرت مانور آن، به‌اندازه سرعت خام اهمیت دارند.

4. F-35 Lightning II

اف-۳۵ سریع‌ترین هواپیمای این فهرست نیست، اما هر سه نسخه مورد استفاده آمریکا، یعنی اف-۳۵ای، اف-۳۵بی و اف-۳۵سی، توانایی پرواز مافوق صوت دارند. حداکثر سرعت اعلام‌شده این خانواده حدود ۱٫۶ ماخ است.

نسخه اف-۳۵بی ویژگی متفاوتی دارد؛ زیرا قابلیت پرواز مافوق صوت را با برخاست کوتاه و فرود عمودی ترکیب می‌کند. این ویژگی به تفنگداران دریایی آمریکا اجازه می‌دهد از این جنگنده روی شناورهای آبی‌خاکی و پایگاه‌های محدود نیز استفاده کنند.

طراحی اف-۳۵ بیش از سرعت فوق‌العاده، بر پنهان‌کاری، حسگرهای پیشرفته و ارتباط شبکه‌ای تمرکز دارد. به همین دلیل، سرعت ۱٫۶ ماخ را بهتر است یک توانایی عملیاتی در نظر گرفت، نه سرعتی که هواپیما معمولاً در تمام مدت مأموریت با آن پرواز می‌کند.

5. F/A-18E/F Super Hornet

سوپر هورنت یکی دیگر از جنگنده‌های مافوق صوت مستقر روی ناوهای هواپیمابر نیروی دریایی آمریکا است. فرماندهی سامانه‌های هوایی نیروی دریایی آمریکا (NAVAIR) حداکثر سرعت این هواپیما را بیش از ۱٫۸ ماخ اعلام کرده است.

این جنگنده دوموتوره به‌عنوان هواپیمایی چندمنظوره برای مأموریت‌های جنگی و تهاجمی از ناوهای هواپیمابر آمریکا استفاده می‌شود. برخلاف برخی هواپیماهای قدیمی‌تر ناونشین، سوپر هورنت از ابتدا با در نظر گرفتن نیازهای عملیات مدرن ناوهای هواپیمابر طراحی شد و سرعت مافوق صوت را با قابلیت حمل تسلیحات، برد مناسب و انعطاف‌پذیری عملیاتی ترکیب می‌کند.

6. EA-18G Growler

ئی‌ای-۱۸جی گرولر از نظر ظاهری شباهت زیادی به سوپر هورنت دارد، زیرا بر پایه مدل اف/ای-۱۸اف توسعه یافته است. با این حال، مأموریت اصلی آن کاملاً متفاوت خواهد بود. گرولر هواپیمای تخصصی جنگ الکترونیک نیروی دریایی آمریکا است که برای مختل کردن و هدف قرار دادن سامانه‌های راداری و ارتباطی دشمن و پشتیبانی از سایر هواپیماها طراحی شده.

این هواپیما با وجود حمل تجهیزات تخصصی جنگ الکترونیک، بخش عمده ویژگی‌های پروازی سوپر هورنت را حفظ کرده است. اطلاعات منتشرشده از سوی نیروی دریایی آمریکا، حداکثر سرعت گرولر را حدود ۱٫۸ ماخ اعلام می‌کند.

7. B-1B Lancer

تمام هواپیماهای مافوق صوت عملیاتی آمریکا جنگنده نیستند. بمب‌افکن راهبردی دوربرد بی-۱بی لنسر نیز می‌تواند به سرعت حدود ۱٫۲ ماخ برسد. نیروی هوایی آمریکا این میزان را به‌عنوان سرعت تقریبی این بمب‌افکن اعلام کرده است.

بال‌های با زاویه متغیر بی-۱بی به آن اجازه می‌دهند پیکربندی بال‌ها را متناسب با بخش‌های مختلف محدوده پروازی تغییر دهد. همین ویژگی، این بمب‌افکن را به هواپیمایی متفاوت در این فهرست تبدیل می‌کند؛ زیرا با وجود ابعاد بسیار بزرگ‌تر از جنگنده‌های معرفی‌شده، همچنان توانایی عبور از سرعت صوت را دارد.

8. T-38 Talon

توانایی پرواز مافوق صوت به هواپیماهای رزمی محدود نمی‌شود. تی-۳۸ تالون یک هواپیمای آموزشی دومقعده متعلق به نیروی هوایی آمریکاست که برای آماده‌سازی خلبانان جهت هدایت هواپیماهای پرسرعت و پیشرفته به کار می‌رود.

نخستین پرواز این هواپیما به دهه ۱۹۵۰ بازمی‌گردد و همین موضوع آن را به یکی از قدیمی‌ترین طرح‌های هواپیما تبدیل کرده که همچنان در خدمت ارتش آمریکا قرار دارند.

با وجود قدمت زیاد، قابلیت آموزش پرواز با جت‌های پرسرعت باعث شده تی-۳۸ برای نسل‌های مختلف خلبانان همچنان کاربرد داشته باشد. ادامه خدمت این هواپیما یادآوری می‌کند که برای برخورداری از اهمیت عملیاتی یا توانایی پرواز مافوق صوت، لزوماً نباید یک جنگنده خط مقدم بود.

9. F-5N/F Tiger II

اف-۵ان/اف تایگر ۲ نیز جایگاه خاصی در ناوگان نظامی آمریکا دارد. با اینکه طراحی اولیه خانواده اف-۵ به چندین دهه قبل بازمی‌گردد، نیروی دریایی و تفنگداران دریایی آمریکا همچنان نمونه‌های ارتقایافته آن را عمدتاً به‌عنوان هواپیمای شبیه‌ساز دشمن به کار می‌گیرند. این هواپیماها شرایطی نزدیک به رویارویی با یک دشمن واقعی را برای تمرین خلبانان آمریکایی فراهم می‌کنند.

این جنگنده سبک توانایی پرواز مافوق صوت دارد و خانواده اف-۵ می‌تواند به سرعتی در حدود ۱٫۶ ماخ دست پیدا کند. به بیان دیگر، آمریکا همچنان هواپیمایی مافوق صوت را در اختیار دارد که وظیفه اصلی آن ایفای نقش دشمن در تمرین‌های نظامی است.

جمع‌بندی

این فهرست برخی از جالب‌ترین هواپیماهای مافوق صوت آمریکایی را شامل نمی‌شود؛ زیرا آن‌ها در دسته نمونه‌های آزمایشی قرار می‌گیرند و هواپیماهای عملیاتی محسوب نمی‌شوند. یکی از نمونه‌های فعلی، هواپیمای ایکس-۵۹ ناسا است که در ژوئن ۲۰۲۶ برای نخستین بار دیوار صوتی را شکست و پس از آن نیز برنامه آزمایش‌های پروازی خود را ادامه داد.

آمریکا سابقه طولانی در توسعه هواپیماهای سری ایکس دارد؛ پروژه‌هایی که حوزه‌هایی از پرواز مافوق صوت تا سرعت‌های فراصوت بسیار بالا را بررسی کرده‌اند. بنابراین، با وجود سلطه هواپیماهای نظامی بر ناوگان عملیاتی مافوق صوت امروز، داستان این فناوری در آمریکا به جنگنده‌ها و بمب‌افکن‌ها محدود نمی‌شود.

در همین حال، اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) در تلاش است ممنوعیت ۵۳ ساله پروازهای تجاری مافوق صوت بر فراز خشکی در این کشور را تا اواسط سال ۲۰۲۷ لغو کند. به همین دلیل، فصل بعدی توسعه این فناوری ممکن است به ساخت هواپیماهایی اختصاص پیدا کند که پرواز مافوق صوت را کم‌صداتر، کارآمدتر و در نهایت برای سفرهای غیرنظامی کاربردی‌تر می‌کنند.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.