گردابه قطبی زودتر از همیشه در حال فروپاشی است؛ خطر سرمای شدید زمستان افزایش یافت

هواشناسان از اختلالی بی‌سابقه و زودهنگام در گردابه قطبی خبر داده‌اند؛ پدیده‌ای که می‌تواند احتمال ورود موج‌های سرمای شدید به بخش‌هایی از نیمکره شمالی، از جمله اروپا، آمریکای شمالی و شرق آسیا را افزایش دهد.

دانشمندان تأکید می‌کنند که هنوز نمی‌توان درباره شدت سرمای احتمالی و پیامدهای آن با اطمینان اظهار نظر کرد.

گردابه قطبی (Polar Vortex) منطقه‌ای عظیم از هوای سرد و کم‌فشار است که در ارتفاعات بالای قطب شمال شکل می‌گیرد و معمولاً از غرب به شرق حرکت می‌کند. این سامانه جوی در طول پاییز به‌تدریج قدرت می‌گیرد و معمولاً حوالی ژانویه (دی تا بهمن) به اوج خود می‌رسد. با این حال، در نیمه دوم زمستان، معمولاً بین ژانویه تا مارس (دی تا اسفند)، قدرت آن کاهش پیدا می‌کند و این اتفاق می‌تواند باعث حرکت توده‌های هوای بسیار سرد به سمت مناطق جنوبی‌تر شود.

اتفاق غیرمعمول امسال این است که گردابه قطبی از اوایل نوامبر (آبان) نشانه‌های ضعف را نشان داده است؛ دانشمندان مرکز اروپایی پیش‌بینی میان‌مدت وضع هوا (ECMWF)، تیم استاکدیل و فردریک ویتارت، در گفت‌وگو با خبرگزاری AFP اعلام کردند که تا آنجا که اطلاع دارند، چنین اختلال زودهنگامی در گردابه استراتوسفری پیش از این ثبت نشده است.

تأثیر احتمالی ال‌نینو بر گردابه قطبی

جودا کوهن، اقلیم‌شناس مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT)، توضیح می‌دهد که اختلال در گردابه قطبی می‌تواند از لایه‌های پایین‌تر جو آغاز شود. امواج عظیم جوی موسوم به امواج راسبی (Rossby Waves) در تروپوسفر شکل می‌گیرند و گاهی با قدرت زیادی به سمت لایه‌های بالایی جو حرکت می‌کنند. اگر این امواج به‌اندازه کافی قدرتمند باشند، استراتوسفر قطبی را گرم می‌کنند؛ اتفاقی که با عنوان گرم‌شدن ناگهانی استراتوسفری (SSW) شناخته می‌شود.

این فرایند می‌تواند بادهای غربی به شرقی گردابه قطبی را تضعیف کند یا حتی جهت حرکت آن‌ها را معکوس سازد. در نتیجه، گردابه ممکن است از هم بپاشد و هوای سرد را به عرض‌های جغرافیایی پایین‌تر بفرستد.

کوهن در این‌باره گفت

این اتفاق احتمال هجوم هوای سرد به مناطقی را افزایش می‌دهد که بیشتر مراکز جمعیتی نیمکره شمالی، از جمله ایالات متحده، اروپا و شرق آسیا، در آن‌ها قرار دارند.

گراهام مَج، سخنگوی اداره هواشناسی بریتانیا، احتمال می‌دهد که شدت پدیده ال‌نینو (El Niño) در اقیانوس آرام یکی از عوامل این اختلال زودهنگام باشد. ال‌نینو به الگویی از افزایش غیرمعمول دمای سطح آب‌های اقیانوس آرام استوایی گفته می‌شود که می‌تواند بر شرایط جوی مناطق مختلف جهان تأثیر بگذارد. ال‌نینوی امسال قدرت بسیار زیادی دارد و احتمالاً باعث تقویت امواج جوی شده است.

با این حال، استاکدیل و ویتارت معتقدند هنوز علت دقیق این اختلال مشخص نیست؛ آن‌ها احتمال می‌دهند ال‌نینو در افزایش شانس وقوع چنین اتفاقی نقش داشته باشد. در مقابل، کوهن معتقد است سامانه پرفشار بی‌سابقه‌ای که بر فراز اسکاندیناوی و شمال غرب روسیه شکل گرفته، ارتباط بیشتری با وضعیت فعلی دارد؛ الگویی که به گفته او بیشتر در سال‌های همراه با لانینا (La Niña) مشاهده می‌شود.

بر اساس مدل‌های مرکز اروپایی پیش‌بینی میان‌مدت وضع هوا، احتمال دارد بادهای غربی گردابه تا ۲۰ نوامبر (۲۹ آبان) به‌طور کامل معکوس شوند. از دهه ۱۹۵۰ تاکنون، اختلالات استراتوسفری در ماه نوامبر تنها سه بار، در سال‌های ۱۹۵۸، ۱۹۶۸ و ۲۰۲۵، ثبت شده‌اند که هر سه مورد در روز ۲۸ نوامبر (۷ آذر) اتفاق افتاده‌اند. سازمان هواشناسی فرانسه نیز وضعیت فعلی را رویدادی بی‌سابقه توصیف کرده است.

آیا تغییرات اقلیمی در این اتفاق نقش دارند؟

با وجود غیرمعمول بودن زمان وقوع این اختلال، هنوز مشخص نیست که موج‌های سرمای احتمالی تا چه اندازه شدید خواهند بود. مَج توضیح می‌دهد که به دلیل زودهنگام بودن این اتفاق، مناطقی مانند سیبری و بخش‌هایی از قطب شمال هنوز به دمای بسیار پایین زمستان نرسیده‌اند. بنابراین، توده‌های هوای سردی که به سمت جنوب حرکت می‌کنند، ممکن است شدت کمتری داشته باشند.

از سوی دیگر، ال‌نینو معمولاً با زمستان‌های ملایم‌تر ارتباط دارد و ممکن است بخشی از اثرات سرمای احتمالی را تعدیل کند. با این حال، کوهن تأکید می‌کند که هنوز نمی‌توان درباره چنین تأثیری مطمئن بود.

سازمان هواشناسی فرانسه نیز اعلام کرده است که پیامدهای احتمالی این رویداد برای این کشور همچنان نامشخص است و به نحوه گسترش اختلال، موقعیت آن و میزان انتقال اثراتش به لایه‌های پایین‌تر جو بستگی دارد.

کوهن همچنین احتمال می‌دهد تغییرات اقلیمی در شکل‌گیری شرایط فعلی نقش داشته باشند، اما تأکید می‌کند که این فرضیه هنوز به تأیید پژوهش‌های علمی نرسیده است. به گفته او، کاهش سریع یخ‌های دریایی اطراف اسکاندیناوی باعث گرم‌تر شدن این منطقه شده، در حالی که افزایش بارش برف در شرق آسیا دمای آن ناحیه را پایین آورده است.

این تفاوت دمایی می‌تواند تضاد حرارتی بیشتری در سراسر اوراسیا ایجاد کند و با تقویت امواج راسبی، احتمال اختلال در گردابه قطبی را افزایش دهد.

اگرچه این رویداد از نظر زمان وقوع، رکوردشکن محسوب می‌شود، اما هنوز برای پیش‌بینی دقیق تأثیر آن بر زمستان پیش رو زود است و باید منتظر ماند تا مشخص شود اختلال گردابه قطبی چگونه پیشرفت خواهد کرد.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.