تلسکوپ نانسی گریس رومن ناسا به فضا پرتاب شد؛ آنچه باید درباره ماموریت آن بدانید

امروز ساعت 7:26 صبح به وقت شرق آمریکا، تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومن با موشک فالکون هوی شرکت SpaceX از مرکز فضایی کندی ناسا در نزدیکی کیپ کاناورال فلوریدا راهی فضا شد.

27 موتور مرلین فالکون بیش از 5 میلیون پوند نیروی رانش ایجاد کردند و موشک را از جو زمین عبور دادند. حدود 4 دقیقه پس از پرتاب نیز فالکون هوی نخستین تجربه حضور در فضا را پشت سر گذاشت.

رومن اکنون به سمت دومین نقطه لاگرانژ یا L2 حرکت می‌کند؛ منطقه‌ای که حدود 1500000 کیلومتر در پشت زمین، از دید خورشید، قرار دارد. پس از رسیدن تلسکوپ به L2، فاصله آن از زمین تقریباً 4 برابر فاصله ماه تا زمین خواهد بود.

پیش از پرتاب، ناسا برنامه Adopt a Pixel را نیز معرفی کرد. کاربران می‌توانند یکی از پیکسل‌های نخستین تصاویر رومن را به نام خود دریافت کنند. به هر فرد یک شماره پیکسل اختصاص داده می‌شود که با استفاده از آن می‌تواند اطلاعات مربوط به پیکسل خود را پیدا کرده و یک گواهی دیجیتال قابل چاپ دریافت کند.

مأموریت رومن چیست؟

تلسکوپ فضایی رومن که نخستین‌بار در سال 2020 معرفی شد، پس از سال‌ها توسعه سرانجام به فضا رسید؛ پروژه‌ای که در سال 2025 حتی با خطر لغو شدن نیز مواجه شده بود. اخترشناسان برآورد می‌کنند این تلسکوپ بتواند نور مربوط به حداکثر 1 میلیارد کهکشان را بررسی کند و هم‌زمان نخستین سرشماری آماری کامل از سامانه‌های سیاره‌ای کهکشان راه شیری را انجام دهد.

انتظار می‌رود یافته‌های حاصل از مأموریت 5 ساله رومن به دانشمندان برای پاسخ به برخی پرسش‌های مهم درباره اخترفیزیک فروسرخ، سیارات فراخورشیدی و ماده تاریک کمک کند. در صورت موفقیت مأموریت، ناسا ممکن است فعالیت تلسکوپ را برای 5 سال دیگر نیز تمدید کند.

رومن در طول مأموریت اصلی 5 ساله خود بخش‌های گسترده‌ای از آسمان را بررسی خواهد کرد. دانشمندان انتظار دارند داده‌های این تلسکوپ تعداد بسیار زیادی جرم تازه را آشکار کند؛ از جمله ستاره‌ها، کهکشان‌ها، سیاه‌چاله‌ها و سیاراتی که خارج از منظومه شمسی قرار دارند و سیارات فراخورشیدی نامیده می‌شوند.

پژوهشگران همچنین داده‌های فروسرخ رومن را با مشاهدات نور مرئی رصدخانه زمینی ورا سی. روبین ترکیب خواهند کرد؛ مجموعه‌ای که با همکاری بنیاد ملی علوم آمریکا و وزارت انرژی این کشور فعالیت می‌کند.

تجهیزات تلسکوپ فضایی رومن

رومن به یک دوربین عظیم 300.8 مگاپیکسلی به نام ابزار میدان گسترده یا WFI مجهز شده است. در کنار آن، مجموعه‌ای از منشورها، آینه‌های انعطاف‌پذیر، ماسک‌ها و آشکارسازها قرار دارد که در مجموع سامانه تاج‌نگار یا Coronagraph را تشکیل می‌دهند. این سامانه می‌تواند درخشش شدید ستاره‌های دوردست را کاهش دهد تا دانشمندان بتوانند سیاراتی را که به دور آنها می‌گردند، بهتر بررسی کنند.

آینه اصلی رومن تقریباً 2.5 متر عرض دارد و همراه با تجهیزات علمی خود، میدان دیدی در اختیار تلسکوپ می‌گذارد که حدود 100 برابر گسترده‌تر از میدان دید هابل است. اگرچه اندازه آینه اصلی تقریباً با آینه هابل برابری می‌کند، پیشرفت‌های طراحی باعث شده وزن کلی رومن حدود 80 درصد کمتر شود.

این تلسکوپ همچنین یک کارت حافظه یادبود حاوی 1.35 میلیون نام را با خود حمل می‌کند. این نام‌ها از سوی مردم سراسر جهان ارسال شده‌اند و نام فضانوردان مأموریت‌های Artemis II و Artemis III را نیز شامل می‌شوند. مأموریت Artemis II که در ماه آوریل انجام شد نیز کارت حافظه ویژه‌ای حاوی نام افراد داشت.

نانسی گریس رومن چه کسی بود؟

نام این تلسکوپ به افتخار نانسی گریس رومن، اخترشناس برجسته آمریکایی که بین سال‌های 1925 تا 2018 زندگی کرد، انتخاب شده است. او نخستین اخترشناس ارشد ناسا بود و از پیشگامان حمایت از ساخت رصدخانه‌های فضایی به شمار می‌رفت.

رومن به دلیل نقش مهمش در تأمین حمایت مالی برای پروژه بحث‌برانگیز تلسکوپ فضایی هابل، لقب مادر هابل را به دست آورد و در تحقق این پروژه نقشی اساسی داشت.

نانسی گریس رومن نخستین مدیر زن و نخستین رئیس بخش اخترشناسی در ناسا بود. او درباره هابل گفت: هابل باعث شد اخترشناسی بسیار بیشتر از گذشته وارد زندگی روزمره مردم شود. من به وجود داشتن آن افتخار می‌کنم.

علاقه رومن به اخترشناسی از دوران کودکی آغاز شد. او در 11 سالگی و زمانی که در رینو ایالت نوادا زندگی می‌کرد، برای همکلاسی‌هایش یک باشگاه اخترشناسی تشکیل داده بود. بعدها نیز با گذراندن یک برنامه آموزشی فشرده در بالتیمور مریلند، دبیرستان را یک سال زودتر به پایان رساند.

او به‌عنوان یکی از نخستین زنان فعال در حوزه اخترشناسی با موانع زیادی مواجه شد. رومن در مقطعی دانشگاه شیکاگو را ترک کرد، زیرا مشخص شده بود به دلیل زن بودن امکان دریافت موقعیت دائمی دانشگاهی را نخواهد داشت.

تلاش‌های مستمر او برای تبدیل کردن تلسکوپ فضایی هابل به یک پروژه واقعی، در نهایت به دستاوردهای علمی مهمی از جمله شناسایی ماده تاریک کمک کرد. خود رومن نیز ماده تاریک را جالب‌ترین کشف این برنامه می‌دانست.

نخستین تصاویر چه زمانی منتشر می‌شوند؟

انتظار می‌رود نخستین تصاویر رومن در اوایل سال 2027 دریافت شوند. طی 3 ماه آینده، تیم ناسا مجموعه‌ای هماهنگ از مراحل باز کردن تجهیزات، کالیبراسیون و آزمایش‌های مختلف را انجام خواهد داد تا تلسکوپ به مدار نهایی خود برسد.

رومن برای یک مأموریت اصلی 5 ساله طراحی شده است و ساختار آن امکان ادامه فعالیت برای 5 سال دیگر را نیز فراهم می‌کند.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.