جنگل‌های آمازون سالانه یک میلیارد تن کربن بیشتر از میزان جذب خود آزاد می‌کنند

پژوهش تازه‌ای که نتایج آن در مجله علمی Nature منتشر شده، نشان می‌دهد جنگل بارانی آمازون در فاصله سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴ میلادی، به‌طور میانگین سالانه ۱.۱۷ میلیارد تن دی‌اکسید کربن بیشتر از مقداری که جذب می‌کرد، وارد جو کرده است.

آتش‌سوزی‌های گسترده، جنگل‌زدایی و فعالیت‌های انسانی از مهم‌ترین عوامل این وضعیت به شمار می‌روند؛ وضعیتی که می‌تواند توانایی یکی از مهم‌ترین اکوسیستم‌های زمین برای مقابله با تغییرات اقلیمی را تضعیف کند.

جنگل آمازون که بزرگ‌ترین جنگل بارانی گرمسیری جهان محسوب می‌شود، نقش مهمی در چرخه جهانی کربن دارد. درختان و سایر گیاهان از طریق فXNETتز، دی‌اکسید کربن موجود در جو را جذب می‌کنند و به رشد خود اختصاص می‌دهند. همین ویژگی باعث شده است جنگل‌ها به‌عنوان مخازن طبیعی کربن شناخته شوند. بااین‌حال، زمانی که پوشش گیاهی در آتش می‌سوزد، بخش بزرگی از کربن ذخیره‌شده در آن به‌سرعت آزاد می‌شود و توانایی جنگل برای جبران این انتشار نیز کاهش می‌یابد.

بر اساس این پژوهش، آتش‌سوزی‌ها به‌تنهایی سالانه حدود ۱.۴۷ میلیارد تن دی‌اکسید کربن در آمازون منتشر می‌کنند؛ رقمی که به‌مراتب بیشتر از ظرفیت جذب سالانه این جنگل، یعنی حدود ۳۰۰ میلیون تن، است. این یافته‌ها نشان می‌دهند که آمازون دیگر نمی‌تواند مانند گذشته به‌عنوان یک جاذب قدرتمند کربن عمل کند و در برخی شرایط، به منبع خالص انتشار این گاز گلخانه‌ای تبدیل می‌شود.

این تحقیق به سرپرستی دانشمندان مؤسسه ملی تحقیقات فضایی برزیل (INPE) انجام شده است. پژوهشگران با بررسی داده‌های مربوط به انتشار کربن در طول ۱۵ سال، به این نتیجه رسیدند که فعالیت‌های انسانی نقش اساسی در ایجاد این عدم تعادل دارند؛ به همین دلیل، کاهش شدید آتش‌سوزی‌ها، توقف جنگل‌زدایی و احیای مناطق تخریب‌شده از جمله اقداماتی هستند که برای جلوگیری از آسیب‌های بیشتر ضرورت دارند.

فعالیت‌های انسانی چگونه وضعیت آمازون را تغییر داده‌اند؟

پژوهشگران برای بررسی دقیق‌تر این روند، سال‌های مورد مطالعه را بر اساس شرایط اقلیمی و میزان دخالت انسان به سه گروه تقسیم کردند. گروه نخست شامل سال‌های پرباران و دارای سطح پایین فعالیت‌های انسانی بود. در گروه دوم، بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ میلادی، با وجود فشار اقلیمی کمتر، میزان جنگل‌زدایی ۹۷ درصد و آتش‌سوزی‌ها ۲۵ درصد افزایش یافت. گروه سوم نیز سال‌های گرم و خشک را در بر می‌گرفت که پدیده‌هایی مانند ال نینو و گرم‌شدن اقیانوس اطلس شمالی گرمسیری، شرایط را دشوارتر کرده بودند.

نتایج نشان دادند که در دو گروه اخیر، آمازون به‌طور میانگین از یک جاذب کربن به منبع انتشار آن تبدیل شده است. در دوره دوم، تراز انتشار کربن به حدود ۱.۵۸ میلیارد تن دی‌اکسید کربن در سال رسید؛ درحالی‌که این رقم در دوره‌های گرم و خشک گروه سوم به حدود ۱.۸ میلیارد تن افزایش یافت.

پژوهشگران همچنین دریافتند که پدیده لانینا توانسته است تا حدودی از شدت این وضعیت بکاهد. به گفته لوسیانا گاتی، نویسنده اصلی مقاله، جذب کربن در فصل بارانی طی سال‌های گروه دوم، حدود ۷۵ درصد از انتشار ناشی از آتش‌سوزی‌ها در فصل خشک را جبران کرده است؛ بااین‌حال، چنین شرایطی نمی‌تواند جایگزین مهار عوامل انسانی تخریب جنگل شود.

جنگل‌زدایی، بارندگی را کاهش می‌دهد

بخش دیگری از این پژوهش به بررسی تغییرات اقلیمی آمازون در طول ۴۶ سال گذشته اختصاص داشت. داده‌ها نشان می‌دهند جنگل‌زدایی و تخریب پوشش گیاهی، میزان بارندگی سالانه منطقه را ۸ درصد کاهش داده‌اند. این افت در اوج فصل خشک، یعنی از مرداد تا مهر، به ۲۰ درصد می‌رسد. در همین بازه طولانی، میانگین دمای سالانه ۱.۱۳ درجه سانتی‌گراد و دمای متوسط فصل خشک ۱.۸۱ درجه افزایش یافته است.

این تغییرات چرخه‌ای خطرناک ایجاد می‌کنند: با از بین رفتن درختان، رطوبت کمتری وارد جو می‌شود و بارندگی کاهش می‌یابد؛ افزایش دما نیز شرایط را برای وقوع آتش‌سوزی‌های بیشتر فراهم می‌کند؛ آتش‌سوزی‌هایی که به نوبه خود پوشش گیاهی بیشتری را از بین می‌برند و توانایی باقی‌مانده جنگل برای جذب کربن را کاهش می‌دهند.

وضعیت آتش‌سوزی‌ها در آمازون برزیل نیز نگران‌کننده است؛ طبق داده‌های مؤسسه ملی تحقیقات فضایی برزیل، در کمتر از ۱۰ ماه سال ۲۰۲۶ میلادی، بیش از ۴۱ هزار و ۲۰۰ آتش‌سوزی ثبت شده است؛ رقمی که به مجموع ۴۳۱۳۰ مورد ثبت‌شده در کل سال ۲۰۲۵ نزدیک می‌شود. دود غلیظ ناشی از این حوادث در مناطقی مانند مانائوس، علاوه بر ایجاد مشکلات تنفسی، به اختلال در فعالیت مدارس و افزایش فشار بر مراکز درمانی منجر شده است.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.