دانشمندان راز حفره‌های مارپیچی باستانی را کشف کردند

حفره‌های عجیب و مارپیچی منطقه ناسکا در پرو قرن‌هاست که ذهن پژوهشگران را به خود مشغول کرده‌اند. تصاویر ماهواره‌ای سرنخ‌های تازه‌ای درباره دلیل ساخت این سازه‌ها و قدمت احتمالی آنها در اختیار محققان قرار داده است.

پژوهشگران بر این باورند که این حفره‌های مارپیچی راهکاری هوشمندانه برای دسترسی دائمی به آب بوده‌اند؛ راهکاری که به مردم منطقه اجازه می‌داده در سرزمینی با خشکسالی‌های چندماهه و حتی چندساله به زندگی ادامه دهند.

منطقه ناسکا در پرو از دیرباز برای دانشمندان معمایی بزرگ بوده است. در کنار خطوط هندسی مشهور ناسکا، این ناحیه بیابانی حفره‌هایی قیفی‌شکل و مارپیچی دارد که پوکیوس نامیده می‌شوند. قرن‌ها مشخص نبود این سازه‌ها چه کاربردی داشته‌اند، چه کسانی آنها را ساخته‌اند و به چه دوره‌ای تعلق دارند.

این حفره‌ها نخستین بار در اوایل قرن هفدهم شناسایی شدند و در بخش‌های خشک پرو پراکنده‌اند؛ منطقه‌ای که گاهی برای ماه‌ها یا حتی سال‌ها با خشکسالی شدید روبه‌رو می‌شود. شیوه زندگی جمعیت‌های پیش از ورود اسپانیایی‌ها در چنین محیطی برای محققان پرسش‌برانگیز بود، اما بررسی‌های ماهواره‌ای از بالا سرنخ مهمی درباره نقش پوکیوس ارائه کرده است.

روزا لاساپونارا از مؤسسه روش‌شناسی‌های تحلیل محیطی در ایتالیا و گروه پژوهشی او در فصلی از کتاب Ancient Nasca World به این معما پرداخته‌اند. لاساپونارا و همکارانش نوشتند:

مردم باستانی ناسکا مشکل خشکسالی را با ساخت پوکیوس حل کردند؛ سامانه‌های هیدرولیکی پیشرفته‌ای که برای استخراج آب از سفره‌های زیرزمینی طراحی شده بودند.

تصاویر ماهواره‌ای نشان دادند که پوکیوس‌ها در نزدیکی سکونتگاه‌ها قرار داشته‌اند و مانند مخازن آب دائمی عمل می‌کردند؛ موضوعی که امکان زندگی در این محیط خشک را فراهم می‌ساخت. لاساپونارا نوشت: ساخت پوکیوس‌ها باعث شد یکی از خشک‌ترین مناطق جهان به باغی سرسبز و منطقه‌ای با سکونت متراکم تبدیل شود؛ شواهد باستان‌شناسی نیز این موضوع را تأیید می‌کنند.

سامانه‌ای پیشرفته برای دسترسی به آب

تعیین سن دقیق پوکیوس‌ها با روش تاریخ‌گذاری کربنی ممکن نیست، بنابراین قدمت آنها همچنان کاملاً مشخص نشده است. این گروه احتمال می‌دهد سازه‌ها توسط مردمی ساخته شده باشند که از حدود هزار سال پیش از میلاد تا هفتصد و پنجاه سال پس از میلاد در این منطقه زندگی می‌کردند. با این حال، پژوهش‌های دیگری زمان ساخت آنها را به دوره میانی فرهنگ ناسکا، یعنی حدود پانصد سال پس از میلاد، نسبت داده‌اند.

صرف‌نظر از تاریخ دقیق، ساخت چنین سامانه‌ای در هر دوره باستانی دستاوردی چشمگیر محسوب می‌شود. لاساپونارا نوشت: ساخت پوکیوس‌ها به فناوری بسیار تخصصی نیاز داشت. آنچه بیش از همه شگفت‌انگیز است، میزان تلاش، سازمان‌دهی و همکاری موردنیاز برای ساخت و نگهداری منظم آنهاست.

این سامانه‌های پیچیده، آب را از سفره‌های زیرزمینی به وسیله چاه‌هایی که با سنگ‌های کوچک پوشانده شده بودند، استخراج می‌کردند. این ساختارها با استفاده از خاک رس ضدآب کنار هم قرار گرفته بودند. کانال‌های زیرزمینی مسیر طبیعی آب را که در اعماق زمین جریان داشت، تغییر می‌دادند و به این ترتیب دسترسی به آب در طول سال امکان‌پذیر می‌شد.

در فصل بارندگی نیز آب رودخانه‌های دره از مسیرهای مخصوص منحرف می‌شد و سنگ‌ریزه‌ها نقش فیلتر را ایفا می‌کردند. در برخی قسمت‌ها، کانال‌ها عمداً به شکلی ساخته شده بودند که سرعت حرکت آب به سمت مخزن عمومی کاهش پیدا کند.

پوکیوس‌ها همان‌طور که بی‌بی‌سی در سال دو هزار و شانزده توضیح داده بود، مانند دودکش‌هایی مارپیچی برای تونل‌های زیرزمینی عمل می‌کردند. این حفره‌ها ضمن رساندن اکسیژن به آب در حال حرکت، جریان باد را نیز به داخل تونل هدایت می‌کردند تا حرکت آب ادامه پیدا کند.

لاساپونارا نوشت:

برای تأمین آب موردنیاز کشاورزی و مصارف خانگی، دستیابی به یک منبع جایگزین آب کاملاً ضروری بود.

سازه‌هایی که هنوز کار می‌کنند

با وجود گذشت قرن‌ها، تعدادی از پوکیوس‌ها همچنان فعال هستند. در دره ناسکا دست‌کم بیست‌ونه نمونه از این سازه‌ها وجود دارد و نکته شگفت‌انگیز این است که برخی از آنها هنوز تقریباً همان عملکردی را دارند که در ابتدا برایشان در نظر گرفته شده بود.

لاساپونارا نوشت:

پوکیوس‌ها بلندپروازانه‌ترین پروژه هیدرولیکی در منطقه ناسکا بودند و آب را در تمام طول سال فراهم می‌کردند؛ آبی که نه‌تنها برای کشاورزی و آبیاری، بلکه برای نیازهای روزمره مردم نیز کاربرد داشت. کمبود آب در طول قرن‌ها موجب پیشرفت‌های فنی و تغییرات اجتماعی شده است. آب در گذشته عامل اصلی شکل‌گیری تمدن بوده، در طول تاریخ چنین نقشی داشته و همچنان نیز همین اهمیت را حفظ کرده است. کمبود آب در گذشته، امروز و در آینده نیز می‌تواند یکی از محرک‌های اصلی نوآوری انسان باشد.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.