رؤیای آگاهانه دیگر یک استعداد نادر نیست؛ دانشمندان راه آموزش آن را پیدا کردند
پژوهشگران با ساخت دنیاهای مجازی شبیه به رؤیا، روشی برای آموزش تشخیص رؤیا هنگام خواب ابداع کردند که نتایج امیدوارکنندهای به همراه داشت. بعضی افراد فقط رؤیا نمیبینند؛ آنها اغلب متوجه میشوند که در حال خواب دیدن هستند و حتی میتوانند دنیای رؤیاهایشان را کنترل…
خلاصه تحلیلی خبر
پژوهشگران با ساخت دنیاهای مجازی شبیه به رؤیا، روشی برای آموزش تشخیص رؤیا هنگام خواب ابداع کردند که نتایج امیدوارکنندهای به همراه داشت. بعضی افراد فقط رؤیا نمیبینند؛ آنها اغلب متوجه میشوند که در حال خواب دیدن هستند و حتی میتوانند دنیای رؤیاهایشان را کنترل…
موضوعات اصلی: پشتیبانی شبکه، واقعیت، مجازی، رؤیا، کنند، انجام
پژوهشگران با ساخت دنیاهای مجازی شبیه به رؤیا، روشی برای آموزش تشخیص رؤیا هنگام خواب ابداع کردند که نتایج امیدوارکنندهای به همراه داشت.
بعضی افراد فقط رؤیا نمیبینند؛ آنها اغلب متوجه میشوند که در حال خواب دیدن هستند و حتی میتوانند دنیای رؤیاهایشان را کنترل کنند. این افراد قادرند کارهایی انجام دهند که قوانین فیزیک را زیر پا میگذارند؛ از پرواز کردن و به دست آوردن قدرتهای غیرممکن گرفته تا فرار از کابوس با بیدار کردن خودشان؛ افرادی که تجربه رؤیای آگاهانه دارند، میتوانند ماجراجوییهایی را تجربه کنند که بیشتر ما فقط در رؤیاهایمان به آنها فکر میکنیم. اما آیا میتوان با تمرین، چنین تواناییای را به دست آورد؟
رؤیاها ممکن است در هر مرحلهای از خواب اتفاق بیفتند، اما معمولاً در مرحله خواب REM (حرکت سریع چشم) رخ میدهند؛ زمانی که فرد ناگهان متوجه میشود در حال رؤیا دیدن است، وارد وضعیت رؤیای آگاهانه شده است. بااینحال، افرادی که بهطور مرتب چنین رؤیاهایی را تجربه میکنند، چندان زیاد نیستند.
پژوهشگران دانشگاه ترنتو در شهر روورتو ایتالیا تصمیم گرفتند بررسی کنند که آیا تمرینهای معمول، مدیتیشن و واقعیت مجازی میتوانند به افراد کمک کنند تا رؤیای آگاهانه ببینند یا خیر.
شرکتکنندگان گروه آزمایش، مدیتیشن مشاهدهگرانه باز (Open Monitoring Meditation) را تمرین کردند؛ روشی که با مشاهده بدون قضاوت، به تقویت آگاهی حسی و قدرت ادراک کمک میکند. آنها سپس وارد مرحله آموزش با واقعیت مجازی شدند و در دنیاهایی مجازی قرار گرفتند که از موقعیتهای عجیبوغریب و شبیه به رؤیا تشکیل شده بودند.
برای مقایسه، گروه کنترل از واقعیت مجازی با محتوایی غیرمرتبط با رؤیا استفاده کرد و گروه دیگر نیز فقط تمرینهای معمول را بدون واقعیت مجازی انجام داد.
تمام شرکتکنندگان ابتدا تمرینهای پایه یکسانی را در حالت بیداری پشت سر گذاشتند تا توانایی یادآوری رؤیاها و انجام آزمون واقعیت را در خود تقویت کنند؛ از آنها خواسته شد دفترچهای برای ثبت رؤیاهایشان داشته باشند و هر صبح یادداشت کنند که آیا رؤیایی به خاطر میآورند یا خیر و در صورت مثبت بودن پاسخ، درباره محتوای آن بنویسند.
همچنین شرکتکنندگان باید آزمون واقعیت انجام میدادند؛ برای مثال، خودشان را نیشگون میگرفتند تا بررسی کنند که آیا واقعاً بیدار هستند یا خواب میبینند. آنها هر زمان با اتفاقی عجیب روبهرو میشدند یا حتی به موضوع غیرعادیای فکر میکردند، این آزمونها را انجام میدادند؛ علاوهبراین، تلفن همراه آنها به مدت ۱۲ ساعت در روز، هر ساعت زنگ میخورد تا انجام آزمون واقعیت را یادآوری کند.
هدف از این تمرینها آن بود که انجام آزمون واقعیت به عادتی روزمره تبدیل شود و در نهایت به دنیای رؤیاها نیز راه پیدا کند؛ به بیان دیگر، فرد باید آنقدر به بررسی واقعی بودن محیط اطرافش عادت کند که هنگام خواب نیز همین کار را انجام دهد.
گروه آزمایش علاوهبر این تمرینها، در جلسات مدیتیشن مشاهدهگرانه باز در آزمایشگاه شرکت کرد تا برای آموزش واقعیت مجازی آماده شود. در این جلسات، شرکتکنندگان بدون واکنش نشان دادن یا قضاوت کردن، تنفس، احساسات بدنی، افکار و هیجانات خود را زیر نظر میگرفتند؛ هر جلسه همچنین شامل گشتوگذاری هدایتشده در محیطی بود که ظاهر آن به یکی از صحنههای رؤیا شباهت داشت.
پژوهشگران در مقاله خود که بهتازگی در نشریه Frontiers in Psychology منتشر شده، درباره هدف این تمرینها نوشتند
تکرار این فرایند با هدف تبدیل شدن آزمونهای واقعیت به عادتی همیشگی و انتقال آنها به رؤیاها از طریق بقایای رؤیا انجام میشود. در چنین شرایطی، نشانههای رؤیایی مانند اتفاقات غیرعادی، غافلگیرکننده یا ناسازگار با محیط میتوانند این آزمونها را فعال کنند و در نهایت باعث شوند فرد متوجه وضعیت رؤیایی خود شود.
آموزش کنترل رؤیا با کمک واقعیت مجازی
پژوهشگران برای ساخت این محیطها، برنامهای به نام LucidDreamingVR توسعه دادند که از یوگای رؤیای تبتی (Tibetan Dream Yoga) الهام گرفته شده است. این روش سنتی مجموعهای از تمرینهای ذهنی و مراقبهای را شامل میشود که هدف آنها افزایش آگاهی فرد هنگام خواب و رؤیا دیدن است.
برخلاف گروه کنترل واقعیت مجازی که محتوای آموزشی آن ارتباطی با رؤیا نداشت، شرکتکنندگان گروه آزمایش هشت جلسه آموزشی را پشت سر گذاشتند. این جلسات بهتدریج پیچیدهتر میشدند و شرکتکنندگان را از مرحله تشخیص رؤیا به سمت کنترل آن هدایت میکردند.
تمرینهای ابتدایی به افراد یاد میدادند که چگونه نشانههای رؤیا را تشخیص دهند. برای مثال، محیط مجازی ممکن بود ناگهان تغییر کند و همین اتفاق بهعنوان نشانهای برای انجام آزمون واقعیت در نظر گرفته میشد؛ درست مانند زمانی که فرد هنگام خواب با جزئیاتی عجیب و غیرمنطقی روبهرو میشود.
در جلسات پیشرفتهتر، پژوهشگران از تکنیکهای یوگای رؤیای تبتی استفاده کردند تا شرکتکنندگان بتوانند پیشاپیش کارهایی را تمرین کنند که پس از آگاه شدن از رؤیایی بودن محیط انجام خواهند داد. آنها میتوانستند تنها با یک فرمان صوتی پرواز کنند، به ارتفاعات باورنکردنی بپرند یا درست مانند آلیس پس از سقوط به سوراخ خرگوش در داستانآلیس در سرزمین عجایباندازه بدن خود را به دلخواه بزرگ و کوچک کنند.
نتایج آزمایش چه چیزی را نشان داد؟
پژوهشگران برای ارزیابی نتایج، هم رؤیاهای کاملاً آگاهانه و هم رؤیاهای نیمهآگاهانه را در دسته رؤیاهای شبهآگاهانه قرار دادند. در پایان آزمایش، ۱۱ نفر از ۱۳ شرکتکنندهای که با LucidDreamingVR آموزش دیده بودند، دستکم یک رؤیای شبهآگاهانه را تجربه کرده بودند. در مقابل، این تعداد در گروه کنترل بدون واقعیت مجازی به ۸ نفر از ۱۳ شرکتکننده و در گروه کنترل واقعیت مجازی به تنها ۴ نفر از ۱۲ شرکتکننده رسید.
همچنین نزدیک به ۱۲ درصد از رؤیاهایی که گروه آزمایش به خاطر آورده بود، در دسته رؤیاهای شبهآگاهانه قرار میگرفتند. این رقم برای گروه کنترل بدون واقعیت مجازی حدود ۳ درصد و برای گروه کنترل واقعیت مجازی تقریباً یک درصد بود.
نکته جالب اینکه شرکتکنندگان گروه LucidDreamingVR در مجموع کمترین تعداد رؤیاها را به خاطر میآوردند؛ بنابراین تعداد رؤیاهای معمولی و غیرآگاهانه ثبتشده توسط آنها نیز کمتر بود.
این نتایج نشان میدهند که ترکیب مدیتیشن مشاهدهگرانه باز با آموزش واقعیت مجازی مبتنی بر رؤیا میتواند احتمال تجربه رؤیای آگاهانه را افزایش دهد. بااینحال، یک محدودیت مهم در این پژوهش وجود دارد: هیچکدام از گروههای کنترل مدیتیشن انجام ندادند. به همین دلیل، محققان نمیتوانند با قطعیت مشخص کنند که کدام بخش از برنامه آموزشی نقش مهمتری در دستیابی به این نتایج داشته است.
پژوهشگران در توضیح اهمیت یافتههای خود گفتند
یافتههای ما از استفاده از محیطهای فراگیر بهعنوان ابزارهایی برای تقویت تواناییهای شناختی حمایت میکنند. پژوهشهای آینده باید تمرینهای مبتنی بر واقعیت مجازی را با تأیید عینی وضعیت خواب، طراحیهای آزمایشی چندعاملی و سنجش تواناییهای شناختی در حالت بیداری ترکیب کنند تا سازوکار این فرایند، میزان اختصاصی بودن اثرات آن و نحوه انتقال مهارتهای آموختهشده مشخص شود.
این پژوهش نشان میدهد رؤیای آگاهانه ممکن است برخلاف تصور رایج، صرفاً یک استعداد ذاتی و نادر نباشد و بتوان با تمرین و آموزش احتمال تجربه آن را افزایش داد. البته برای اثبات اثربخشی این روش و مشخص شدن نقش دقیق واقعیت مجازی و مدیتیشن، به پژوهشهای گستردهتر و آزمایشهای تکمیلی نیاز است.
برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.