کفش‌های پاشنه‌بلند زمانی اوج مد مردانه بودند

کفش‌های پاشنه‌بلند امروزه نمادی قدرتمند از زنانگی به شمار می‌روند.

طراحی این کفش‌ها علاوه بر ایجاد توهم پاهای کشیده‌تر و کف پاهای کوچک‌تر، شیوه ایستادن و راه رفتن فرد را نیز تغییر می‌دهد؛ به‌گونه‌ای که کمر حالت قوس‌دار پیدا می‌کند و عضلات ساق پا منقبض می‌شوند تا فرم کلاسیک تصویر زنان ایجاد شود.

با این حال، این مد برای زنان هزینه‌هایی هم داشته است. در یک نظرسنجی سال ۲۰۲۲ از سوی انجمن پزشکی متخصصان پا در آمریکا، ۷۱ درصد زنانی که کفش پاشنه‌بلند می‌پوشیدند، اعلام کردند این کفش‌ها برایشان درد و ناراحتی ایجاد می‌کنند. این گروه تقریباً نیمی از کل زنان شرکت‌کننده در نظرسنجی را تشکیل می‌داد. همچنین پژوهشی در تایلند در سال ۲۰۱۲ نشان داد پوشیدن کفش‌هایی با پاشنه بیشتر از حدود ۵ سانتی‌متر، با افزایش ۶۰ درصدی احتمال آسیب‌های ناشی از فشار و کشیدگی مکرر ارتباط دارد.

شاید این موضوع چندان تعجب‌آور نباشد، زیرا کفش پاشنه‌بلند اساساً برای راه رفتن طراحی نشده بود؛ به‌خصوص قرار نبود زنان استفاده‌کننده اصلی آن باشند. در بخش عمده‌ای از تاریخ، پاشنه‌بلند یکی از انتخاب‌های مد روز مردان محسوب می‌شد.

پاشنه‌بلند؛ نمادی از مردانگی

الیزابت سملهاک، مدیر و متصدی ارشد موزه کفش باتا در تورنتو کانادا، می‌گوید نخستین نمونه‌های کفش پاشنه‌دار برای سوارکاران در غرب آسیا ساخته شدند. برآمدگی قسمت پاشنه کمک می‌کرد پا بیش از اندازه داخل رکاب فرو نرود و جای خود را حفظ کند.

سملهاک توضیح می‌دهد

شواهدی از استفاده از چنین کفش‌هایی دست‌کم تا قرن دهم در ایران وجود دارد، اما معتقدم قدمت این طراحی احتمالاً بیشتر از این است. پاشنه‌ها برای مدت طولانی در اختیار مردان سوارکار باقی ماندند تا اینکه در قرن هفدهم به تدریج وارد جریان اصلی مد غربی شدند.

در آغاز قرن هفدهم، افزایش روابط تجاری و سیاسی با ایران باعث شد مردان اروپای شمالی پاشنه را به چکمه‌های سواری خود اضافه کنند. چند دهه بعد، گرایشی در مد شکل گرفت که عناصر پوشش مردانه را وارد لباس زنان می‌کرد و همین اتفاق باعث شد پاشنه‌بلند از مرز جنسیتی کفش‌ها عبور کند.

با این حال، شکل پاشنه‌هایی که زنان و مردان می‌پوشیدند یکسان نبود. سملهاک می‌گوید

پاشنه کفش مردان بلند اما پهن و چهارگوش بود، در حالی که پاشنه‌های زنان به‌تدریج باریک‌تر و بلندتر شدند.

دلیل این تفاوت به نوع استفاده از پاشنه در مد زنان مربوط می‌شد. سملهاک توضیح می‌دهد

در پوشش زنان، پاشنه باعث می‌شد پاها کوچک‌تر به نظر برسند؛ موضوعی که با معیار زیبایی جدید آن دوره هماهنگ بود. پاشنه پا را زیر دامن بالاتر می‌برد و تنها بخش کوچکی از کفش زنان دیده می‌شد و در نتیجه، پا کوچک‌تر به نظر می‌رسید.

در اواخر قرن هجدهم، به‌جز مدل‌های کوتاهی که همچنان در چکمه‌های مخصوص سوارکاری دیده می‌شد، پاشنه تقریباً به‌طور کامل از مد مردانه کنار رفت. از آن زمان کفش‌های پاشنه‌بلند به یکی از ویژگی‌های اختصاصی پوشش زنان تبدیل شدند.

مقابله با سلطه پاشنه‌بلند

تا قرن بیستم، پاشنه‌بلند چنان با زنانگی و جذابیت زنانه پیوند خورده بود که به گفته سملهاک، اصطلاح کفش‌های معقول که منظور از آن کفش‌های تخت بود، به شکلی غیرمستقیم برای توصیف زنی ساده‌پوش و فاقد جذابیت نیز استفاده می‌شد.

اما در اواخر دهه ۱۹۴۰ و دهه ۱۹۵۰، معیارهای تازه‌ای به تدریج مسیر طراحی کفش زنانه را تغییر دادند. سملهاک می‌گوید

جوانی اهمیت بیشتری پیدا کرد. کفش‌های تخت باله به بخشی از ظاهر دختر جوان و معصومی تبدیل شدند که بازیگرانی مانند آدری هپبورن آن را محبوب کرده بودند.

دامن‌های بسیار کوتاه و کفش‌های کم‌پاشنه در جریان جنبش موسوم به Youthquake در دهه ۱۹۶۰، محبوبیت این سبک را بیشتر کردند. برای ظاهری که از لباس و استایل دختران کم‌سن الهام می‌گرفت، کفش پاشنه‌بلند بیش از حد بزرگسالانه به نظر می‌رسید.

سملهاک می‌گوید

این رفت‌وبرگشت میان پاشنه‌های اغواگرانه و کفش‌های تخت جوانانه تا قرن بیست‌ویکم ادامه پیدا کرد.

با این حال، از حدود دهه ۱۹۷۰ اتفاق دیگری نیز رخ داد و کفش‌های پاشنه‌بلند دوباره راه خود را به مد مردانه باز کردند. نمونه مشهور آن کفش‌های پلتفرم بود که در دوران اوج موسیقی دیسکو محبوبیت زیادی داشتند.

در حدود سال ۱۹۷۵، گروهی از افراد در پشت صحنه باشگاه Whisky a Go Go در بلوار سانست در وست هالیوود کالیفرنیا روی یک مبل نشسته‌اند. روی دیوار پشت سر آن‌ها واژه خروج به همراه پیکانی که به سمت پنجره اشاره می‌کند دیده می‌شود. همچنین علامت SS با استفاده از رون‌های آرمانن به چشم می‌خورد که نماد سازمان شبه‌نظامی نازی Schutzstaffel بود.

البته پاشنه هنوز در برخی کفش‌های مردانه، از جمله چکمه‌های کابویی و چکمه‌های موتورسیکلت، دیده می‌شود؛ اما این پاشنه‌ها تقریباً همیشه همان شکل پهن و چهارگوشی را دارند که مردان اروپایی در قرن هفدهم می‌پوشیدند. سملهاک گفت

این‌ها واقعاً پاشنه‌بلندهای مردانه هستند، فقط ما معمولاً آن‌ها را از این زاویه تفسیر نمی‌کنیم.

در مقابل، کفش‌های استیلتوی بلند و باریک همچنان نمادی از قدرت و جذابیت زنانه محسوب می‌شوند. برخی طراحان مد معاصر برای به چالش کشیدن این ارتباط جنسیتی، چنین کفش‌هایی را وارد پوشش مردانه کرده‌اند؛ از جمله همکاری سال ۲۰۲۱ برند Jimmy Choo با بیلی پورتر، بازیگر و فعال اجتماعی.

روندهای جدید مد زنانه نیز در سال‌های اخیر مرزهای جنسیتی را بیشتر زیر سؤال برده‌اند. از دهه ۲۰۱۰، کتانی‌ها که شاید کاربردی‌ترین و راحت‌ترین نوع کفش محسوب شوند، سبک خیابانی مردانه را به یک معیار عمومی و فراگیر برای جذابیت تبدیل کرده‌اند.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.