دانشمندان می‌گویند زمان برای همه حیوانات یکسان نیست

پژوهشگران برای درک بهتر تجربه حیوانات از دنیای اطرافشان، مفهوم چشم‌انداز زمانی را مطرح کرده‌اند؛ مفهومی که به بررسی ساختار زمانی تجربه‌های موجودات زنده می‌پردازد.

بیشتر ما دست‌کم یک بار به این فکر کرده‌ایم که زندگی در قالب یک حیوان دیگر، حتی برای چند ثانیه، چه حسی دارد. اما نکته‌ای که شاید کمتر به آن توجه کنیم، تفاوت اساسی در نحوه مشاهده اتفاقات طی همین چند ثانیه است. برخی گونه‌ها تغییرات حرکتی را بسیار سریع‌تر یا کندتر از انسان تشخیص می‌دهند. در نتیجه، صحنه‌ای که برای ما عادی به نظر می‌رسد، ممکن است از نگاه حیوانی دیگر تجربه‌ای کاملاً متفاوت و حتی شبیه توهم زمانی باشد. پژوهشگران برای توصیف این تفاوت‌ها از مفهوم چشم‌انداز زمانی استفاده می‌کنند.

درباره چشم‌انداز زمانی، یعنی ساختار زمانی تجربه زیسته موجودات، هنوز پرسش‌های بی‌پاسخ فراوانی وجود دارد. هر تجربه حسی در بازه‌ای از زمان شکل می‌گیرد، اما سرعت پیوند خوردن و کنار هم قرار گرفتن این تجربه‌ها در گونه‌های مختلف تفاوت دارد. برای درک بهتر این موضوع، می‌توان به دسته‌ای از کرم‌های شب‌تاب در هنگام غروب نگاه کرد.

ممکن است یک حیوان نورهای چشمک‌زن آن‌ها را به شکل مجموعه‌ای از جرقه‌های سریع ببیند، درحالی‌که حیوانی دیگر همان منظره را مجموعه‌ای از نورهای کم‌تعداد و آهسته با فاصله‌های طولانی میان آن‌ها درک کند. کرم‌های شب‌تاب ممکن است نور جفت مطلوب خود را پیش از نور رقیبان تشخیص دهند، درحالی‌که انسان هنگام تماشای همان صحنه، چشمک زدن نورها را تقریباً هم‌زمان می‌بیند.

این ایده پیچیده را پژوهشگرانی از دانشگاه ساسکس، مرکز جرمی کولر برای مطالعه احساسات حیوانات در مدرسه اقتصاد لندن و برنامه سیفار درباره مغز، ذهن و آگاهی در تورنتو مطرح کرده‌اند تا درک بهتری از زمان و حرکت از دیدگاه حیوانات، از جمله گونه‌هایی با چشم‌های مرکب، به دست آورند.

پژوهشگران در مطالعه‌ای که در نشریه علمی Trends in Cognitive Sciences منتشر شده، گفته‌اند

چشم‌اندازهای زمانی احتمالاً یکی از ویژگی‌های فراگیر آگاهی هستند، هرچند در گونه‌های مختلف به شکل‌های متفاوتی بروز می‌کنند. کیفیت‌ها و دسته‌بندی‌های تجربه ممکن است تنوع بی‌پایانی داشته باشند، اما می‌توان گفت همه آن‌ها در یک ویژگی مشترک‌اند و آن، جریان یافتن در طول زمان است. تجربه‌ها در زمان ادامه پیدا می‌کنند، جای یکدیگر را می‌گیرند، در بازه‌های زمانی گسترش می‌یابند و پیوسته در یک جهت جریان دارند.

مغز حیوانات چگونه گذر زمان را پردازش می‌کند؟

بررسی ویژگی‌های زمانی تجربه‌های یک گونه دیگر می‌تواند به ما کمک کند بفهمیم جهان از دید موجودی غیرانسان چگونه به نظر می‌رسد. برای مثال، حلزون‌ها به‌طور قابل‌انتظاری تصاویر را با سرعت بسیار پایینی پردازش و به‌روزرسانی می‌کنند؛ ویژگی‌ای که با حرکت آهسته آن‌ها همخوانی دارد. در مقابل، زنبورها که با سرعت میان گل‌ها پرواز می‌کنند، از توانایی بالایی در به‌روزرسانی سریع تصاویر برخوردارند. اما هرکدام از این موجودات حرکت را در طول زمان چگونه تجربه می‌کنند؟

شاید بتوان تصور کرد که حلزون‌ها محیط اطراف خود را مانند صحنه‌ای با حرکت آهسته می‌بینند، درحالی‌که همان صحنه برای زنبورها با سرعتی بسیار بیشتر جریان دارد. بااین‌حال، اثبات علمی این برداشت به بررسی‌های دقیق‌تری نیاز دارد. پژوهشگران چشم‌انداز زمانی هر حیوان را بر اساس مجموعه‌ای از ویژگی‌های زمانی تعریف می‌کنند که تعیین می‌کنند یک لحظه چگونه در ذهن آن موجود شکل می‌گیرد.

یکی از این ویژگی‌ها، هم‌زمانی است. در این زمینه، پنجره هم‌زمانی به بازه‌ای از زمان اشاره دارد که طی آن تجربه‌های حسی به‌صورت یک رویداد واحد درک می‌شوند. این بازه می‌تواند در گونه‌های مختلف متفاوت باشد و بر نحوه تشخیص رویدادهای سریع تأثیر بگذارد.

ویژگی دیگر، پنجره بازبینی ادراک نام دارد؛ یعنی مدت‌زمانی که مغز یک حیوان پس از دریافت محرک فرصت دارد برداشت اولیه خود را اصلاح کند، پیش از آنکه ادراک به مرحله تثبیت برسد. مدت‌زمان حفظ توجه، میزان پایداری ادراک و طول زمانی که یک احساس پس از ناپدید شدن محرک همچنان باقی می‌ماند، از دیگر ویژگی‌های مهم در بررسی تجربه زمانی هستند.

برخی جنبه‌های ادراک نیز ممکن است به شکل توهم ظاهر شوند. برای نمونه، پدیده رانش محیطی زمانی رخ می‌دهد که یک تصویر ثابت به دلیل تغییرات نور یا الگوهای بصری، در حال حرکت به نظر برسد. در توهم تأخیر فلاش، جسمی که برای لحظه‌ای کوتاه چشمک می‌زند، نسبت به جسم متحرک دیگری عقب‌مانده دیده می‌شود. پدیده پلک‌زدن توجهی نیز زمانی اتفاق می‌افتد که فرد هدفی را تشخیص می‌دهد، اما هدف دوم که اندکی پس از آن ظاهر می‌شود، از دید او پنهان می‌ماند. این پدیده در کرم‌های شب‌تاب نیز نقش دارد.

کرم‌های شب‌تاب و تفاوت در تجربه نور

کرم‌های شب‌تاب نر با استفاده از نور زیستی خود، نمایش نوری هماهنگی اجرا می‌کنند تا توجه ماده‌ها را جلب کنند. این هماهنگی نتیجه رقابت نرها برای جفت‌یابی است. سرانجام، یکی از نرها به دلیل شدت درخشش، سرعت چشمک زدن و مدت‌زمان تابش نور از دیگران متمایز می‌شود.

پدیده پلک‌زدن توجهی نیز به این برتری کمک می‌کند. نر پیشتاز با جلب توجه ماده، عملاً سیگنال‌های رقیبان را از میدان توجه او خارج می‌کند؛ در نتیجه، ماده برای کسری از ثانیه قادر به دیدن نورهایی نیست که بلافاصله پس از نور نر پیشتاز ظاهر می‌شوند.

نحوه درک نورهای چشمک‌زن و پیوسته در گونه‌های مختلف جانوری تفاوت چشمگیری دارد. برای مثال، جورپایان اعماق دریا که در تاریکی تقریباً نفوذناپذیر ناحیه ژرف‌دریا زندگی می‌کنند، به دلیل تفکیک زمانی پایین، نسبت به ضعیف‌ترین نورها حساسیت بالایی دارند. در سوی دیگر، سوسک‌های آتش‌دوست که با اشتیاق به سمت شعله‌ها حرکت می‌کنند، از تفکیک زمانی بسیار بالایی برخوردارند و می‌توانند آتش را از فاصله‌ای نزدیک به ۸۰ کیلومتر تشخیص دهند.

پژوهشگران در پایان مطالعه خود گفته‌اند

شواهد موجود از همین حالا مبنایی برای ارائه برداشت‌های اولیه و محتاطانه درباره چشم‌اندازهای زمانی فراهم می‌کنند. افزون بر این، چنین الگوهای پژوهشی می‌توانند پایه‌ای برای بررسی اصول پدیدارشناسی زمانی در حیوانات غیرانسان باشند.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.