ریش واقعاً چه فایده‌ای دارد؟

برخلاف تصور رایج، زنان لزوماً مردان ریش‌دار را جذاب‌تر از سایرین نمی‌‌دانند.

چارلز داروین، که اتفاقاً در بیشتر تصاویر با خط‌ریش‌های بلند یا ریشی انبوه و پرپشت دیده می‌شود، دیدگاه مشهوری در این باره داشت. او معتقد بود موی صورت مردان کارکردی شبیه به دم طاووس دارد: زینتی برای جلب توجه و برانگیختن تمایل جنس مخالف.

اما به نظر می‌رسد این دانشمند برجسته، دست‌کم در این یک مورد خاص، کاملاً بر حق نبوده است.

آیا ریش و سبیل واقعاً به جذابیت مردان می‌افزایند؟

در پژوهشی که نتایج آن در سال ۲۰۱۲ منتشر شد، محققان از زنان دو گروه قومی کاملاً متفاوت، یعنی اروپایی‌تبارهای ساکن نیوزیلند و بومیان پلی‌نزیایی در ساموآ، خواستند تا میزان جذابیت چهره مردانی ثابت را در دو حالت با ریش و بدون ریش ارزیابی کنند. جالب اینجا بود که در هر دو منطقه، زنان چهره‌های ریش‌دار را جذاب‌تر از چهره‌های اصلاح‌شده ارزیابی نکردند. این یافته، دیدگاه تکاملی داروین مبنی بر پیدایش ریش در پاسخ به سلیقه و ترجیح زنان را به‌طور جدی به چالش کشید.

اگرچه پژوهشگران مطالعات متعدد دیگری نیز درباره جذابیت موی صورت مردان انجام داده‌اند، اما نتایج به دست آمده آن‌قدر ضدونقیض بوده‌اند که نمی‌توان به یک نتیجه‌گیری قطعی رسید. در حالی که برخی از زنان چهره‌های کاملاً اصلاح‌شده و تمیز را می‌پسندند، گروهی دیگر به ته‌ریش یا ریش کامل گرایش دارند. اگر کارکرد اصلی ریش صرفاً ایجاد جاذبه بود، قاعدتاً باید به نتایج بسیار روشن‌تر و همسوتری می‌رسیدیم. این پراکندگی آرا نشان می‌دهد که تکامل ریش احتمالاً ریشه در دلایل دیگری دارد.

نقش ریش در تثبیت جایگاه اجتماعی در میان سایر مردان

در همان پژوهش نیوزیلند و ساموآ، اگرچه موی صورت موجب افزایش جذابیت ظاهری مردان برای زنان نشد، اما تأثیرات روانی دیگری به همراه داشت. در هر دو فرهنگ، شرکت‌کنندگان (اعم از زن و مرد)، چهره‌های ریش‌دار را در مقایسه با حالت بدون ریش همان افراد، مسن‌تر و دارای جایگاه اجتماعی بالاتری ارزیابی کردند. علاوه بر این، مردان ریش‌داری که حالت چهره‌ای عصبانی به خود گرفته بودند، به‌مراتب پرخاشگرتر و ترسناک‌تر از مردان عصبانی بدون ریش به نظر می‌رسیدند.

دکتر دیوید پوتس، استاد انسان‌شناسی و روان‌شناسی در دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا، در مصاحبه‌ای با نشریه پاپیولار ساینس در این باره می‌گوید

موی صورت با بزرگ‌تر و حجیم‌تر نشان دادن بخش پایینی چهره و فک و همچنین با ارسال پیام‌هایی مبنی بر بلوغ و قدرت و ابهت ناشی از آن، احتمالاً باعث می‌شود مردان در نگاه دیگران ترسناک‌تر و مسلط‌تر جلوه کنند.

بر اساس گفته‌های پوتس، این احتمال وجود دارد که ریش در طول تاریخ تکامل، به‌عنوان ابزاری برای کمک به مردان در کسب جایگاه برتر اجتماعی در میان هم‌جنسان خود شکل گرفته باشد؛ مزیتی رقابتی که در گذشته به اجداد مذکر ما کمک می‌کرد تا در یافتن جفت موفق‌تر عمل کرده و در نتیجه، فرزندان بیشتری از خود بر جای بگذارند.

جالب اینجاست که ریش شاید هنوز هم در رقابت‌های ناخودآگاه مردان امروزی نقش ایفا کند. نتایج یک پژوهش تاریخی درباره روند مد موی صورت در بریتانیا (بین سال‌های ۱۸۴۲ تا ۱۹۷۱) نشان داد که محبوبیت ریش معمولاً در دوره‌هایی افزایش می‌یابد که نسبت مردان مجرد به زنان در جامعه بیشتر بوده است؛ به بیان دیگر، درست زمانی که مردان بیشتری باید برای جلب توجه تعداد کمتری از زنان با یکدیگر رقابت می‌کردند، ریش‌گذاشتن رواج بیشتری پیدا می‌کرد.

ریش؛ زرهی طبیعی در برابر ضربات فیزیکی

داروین در کنار بررسی کارکرد موی صورت انسان‌ها، مدتی را نیز صرف مطالعه یال و موهای ضخیم گردن حیوانات نری مانند شیر، گوزن واپیتی و سیاه‌گوش کرد. او این فرضیه را مطرح کرد که این موها در حیوانات، عمدتاً با هدف محافظت فیزیکی از ناحیه به‌شدت آسیب‌پذیر گردن در طول درگیری‌های خشن با رقبا تکامل یافته‌اند.

اما آیا ریش انسان نیز می‌تواند چنین کارکرد محافظتی و زره‌مانندی داشته باشد؟ برای راستی‌آزمایی این فرضیه، گروهی از پژوهشگران مدلی آزمایشگاهی طراحی کردند که در برابر ضربات فیزیکی، رفتاری کاملاً مشابه با صورت انسان از خود نشان می‌داد. همان‌طور که یکی از محققان این پروژه در سخنرانی خود با لحنی طنزآمیز توضیح داد

طبیعتاً ما نمی‌توانستیم برای اندازه‌گیری نتایج، به‌صورت مردان ریش‌دار و بدون ریش مشت بکوبیم!

از این رو، آن‌ها برای شبیه‌‌سازی استخوان فک از نوعی کامپوزیت الیاف و اپوکسی استفاده کردند که از نظر استحکام و مقاومت در برابر شکستگی، ویژگی‌هایی مشابه استخوان طبیعی انسان داشت. همچنین برای شبیه‌سازی پوست در دو حالت بدون ریش و ریش‌دار، به‌ترتیب از پوست پشم‌‌تراشیده و پشم‌دار گوسفند بهره بردند. در نهایت، با رها کردن وزنه‌هایی روی این مدل‌ها، میزان نیروی مخرب ضربه را با دقت اندازه‌گیری کردند.

نتایج این آزمایش بسیار جالب بود؛ نیروی ضربه واردشده به مدلی که فاقد پشم (نماد صورت بدون ریش) بود، ۱۶ درصد بیشتر از مدل پشم‌دار ثبت شد. این دستاورد علمی نشان می‌دهد که ریش انسان احتمالاً می‌تواند مانند نوعی زره طبیعی برای صورت عمل کرده و تا حدودی از شدت ضربات و خطر شکستگی فک بکاهد.

با در نظر گرفتن پیامدهای وخیم و خطرات ناشی از وارد شدن ضربات سنگین به صورت، این ایده که ریش نقشی شبیه به یک بالشتک محافظ را ایفا می‌کند، کاملاً منطقی و پذیرفتنی به نظر می‌رسد.

پوتس در تأیید این موضوع می‌گوید

همان‌طور که می‌توانید تصور کنید، در گذشته‌های دور و در مسیر تکاملی ما، شکستگی فک، آن هم در دورانی که امکان تغذیه با نی برای هفته‌های متمادی وجود نداشت، پیامدی کاملاً فاجعه‌بار و مرگبار به دنبال داشت.

او در ادامه می‌افزاید که حتی در دنیای مدرن امروز نیز، پس از تصادفات رانندگی، ضربه با مشت یا اجسام کُند یکی از اصلی‌ترین عوامل شکستگی فک در سراسر جهان به شمار می‌رود. آمارها نیز نشان می‌دهند که در جوامع مختلف، مردان با وجود برخورداری از استخوان فک ضخیم‌تر و محکم‌تر، بسیار بیشتر از زنان در معرض خطر شکستگی فک قرار می‌گیرند.

با این حال، یک پژوهش متفاوت در سال ۲۰۱۸ که با استفاده از داده‌های مسابقات هنرهای رزمی ترکیبی (UFC) انجام شد، نشان داد که داشتن ریش نه‌تنها احتمال ناک‌اوت شدن مبارزان را کاهش نمی‌دهد، بلکه هیچ تأثیر مثبتی بر توانایی واقعی آن‌ها در مبارزه نیز ندارد. از سوی دیگر، برخی از دانشمندان بر این باورند که ریش در نبردهای تن‌به‌تن می‌تواند به یک نقطه‌ضعف استراتژیک تبدیل شود؛ چراکه حریف می‌تواند با کشیدن آن، کنترل مبارزه را در دست بگیرد.

در نهایت، کارکرد اصلی ریش چیست؟

پوتس در یک جمع‌بندی نهایی نتیجه می‌گیرد

احتمالاً اصلی‌ترین کارکرد تکاملی ریش، کمک به مردان برای تثبیت و ارتقای جایگاهشان در میان سایر مردان بوده است.

تا به امروز، فرضیه نقش محافظتی و زره‌مانند ریش همچنان در میان جوامع علمی محل بحث و تبادل‌نظر است.

او همچنین می‌افزاید

این احتمال نیز منتفی نیست که موی صورت تا حدودی در جلب توجه زنان نقش ایفا کند؛ اما در مقایسه با تأثیر عمیق و پایدار آن بر القای حس سلطه‌گری و برتری به دیگران، تأثیر ریش بر جذابیت بسیار کمتر بوده و در طول زمان و در میان جوامع مختلف، از ثبات چندانی برخوردار نیست.

بنابراین، اگر شما شخصاً مردان ریش‌دار را جذاب‌تر و خوش‌چهره‌تر از مردان بدون ریش می‌دانید، به یاد داشته باشید که این موضوع لزوماً یک ریشه تکاملی جهان‌شمول ندارد و در نهایت، تنها به سلیقه و ترجیحات شخصی شما بازمی‌گردد.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.