دانشمندان فعالیت مغز را هنگام تجربه خروج از بدن ثبت کردند و الگوی عجیبی آشکار شد

فضای مبهم میان خواب و بیداری ممکن است همان جایی باشد که مغز انسان تجربه‌های اسرارآمیز و غیرعادی را خلق می‌کند.

در این وضعیت مرزی که نه کاملاً خواب محسوب می‌شود و نه بیداری، ممکن است فعالیت مغز خوابیده وارد آگاهی شود یا ذهن بیدار در مرزهای خواب با آشفتگی روبه‌رو شود.

پژوهشگران اکنون دریافته‌اند که چنین هم‌پوشانی‌ای می‌تواند عامل برخی از عجیب‌ترین تجربه‌های گزارش‌شده انسان باشد؛ از وحشت ناشی از فلج خواب گرفته تا احساس خروج ذهن از بدن و حرکت مستقل آن در محیط اطراف. این یافته‌ها همچنین ممکن است اطلاعات تازه‌ای درباره ماهیت احساس حضور در بدن و چگونگی شکل‌گیری این تجربه در مغز ارائه دهند.

همه احساساتی که تجربه می‌کنیم به‌راحتی قابل توضیح نیستند. برای مثال، خارش، گرسنگی و حسادت را می‌شناسیم، اما برخی افراد از احساسات و تجربه‌هایی صحبت می‌کنند که با توانایی‌های شناخته‌شده بدن انسان مطابقت ندارند.

بعضی افراد احساس شناور بودن یا پرواز کردن را تجربه می‌کنند. برخی دیگر با ترسی شدید و احساس حضور موجوداتی هیولامانند روبه‌رو می‌شوند. گروهی نیز از تجربه عجیب جدا شدن از بدن خود و حرکت در فضاهای فیزیکی یا معنوی سخن می‌گویند.

دانشمندان به این تحریف‌های غیرمعمول در ادراک بدن، تجربه‌های بدنی غیرعادی یا UBE می‌گویند. این پدیده‌ها ممکن است هنگام فلج خواب، رؤیای شفاف و حتی در زمان بیداری رخ دهند. با وجود گزارش‌های متعدد، هنوز علت دقیق شکل‌گیری این تجربه‌ها مشخص نیست.

از آنجا که چنین اتفاقاتی اغلب در مرز میان خواب و بیداری رخ می‌دهند، ترزا کامپییو-فرر، عصب‌شناس دانشگاه رادبود هلند، و همکارانش تصمیم گرفتند با طراحی آزمایشی ویژه اطلاعات بیشتری درباره این پدیده به دست آورند.

آن‌ها ۳۵ نفر را که از طریق رؤیای شفاف یا مدیتیشن تجربه‌هایی از وضعیت‌های غیرمعمول آگاهی داشتند، انتخاب کردند. سپس فعالیت مغزی این افراد را هنگام ورود به وضعیت مبهم میان خواب و بیداری ثبت کردند؛ این اندازه‌گیری‌ها هنگام مدیتیشن، به خواب رفتن و حتی رؤیا دیدن انجام گرفت.

تجربه خروج از بدن ممکن است میان خواب و بیداری اتفاق بیفتد

ابزارهای مورد استفاده پژوهشگران برخلاف ماهیت اسرارآمیز این تجربه‌ها، کاملاً علمی و معمولی بودند. آن‌ها از کلاه‌های مخصوص نوار مغزی (EEG) استفاده کردند که ده‌ها الکترود روی آن‌ها قرار داشت تا فعالیت الکتریکی مغز را ثبت کنند.

پس از نصب این کلاه‌ها، شرکت‌کنندگان آماده شدند تا وارد وضعیت‌های غیرمعمول آگاهی شوند. پژوهشگران هر فرد را با تمرین‌های مدیتیشن راهنمایی کردند تا آرام شود و تمرکز بیشتری بر احساسات بدنی خود داشته باشد. همچنین هنگام نزدیک شدن شرکت‌کنندگان به خواب، از فلاش‌های نوری برای تحریک تجربه‌های غیرعادی استفاده کردند.

اما یک مشکل وجود داشت: وقتی فرد خواب است، چگونه می‌تواند به پژوهشگران اطلاع دهد که تجربه خروج از بدن را پشت سر می‌گذارد؟ تیم تحقیق برای حل این مسئله راهکار هوشمندانه‌ای طراحی کرد. از شرکت‌کنندگان خواسته شد هر زمان تجربه غیرعادی داشتند، چشم‌های خود را به ترتیب مشخصی به چپ، راست، چپ و دوباره راست حرکت دهند.

از آنجا که حرکات چشم حتی هنگام خواب نیز قابل شناسایی هستند، پژوهشگران توانستند زمان وقوع این تجربه‌ها را در اطلاعات ثبت‌شده نوار مغزی مشخص کنند. پس از پایان آزمایش، محققان با شرکت‌کنندگان مصاحبه‌های مفصلی انجام دادند تا درباره احساسات، تصاویر ذهنی و اتفاقاتی که تجربه کرده بودند اطلاعات بیشتری به دست آورند. به این ترتیب، امکان مقایسه گزارش‌های شخصی افراد با فعالیت الکتریکی ثبت‌شده در مغز آن‌ها فراهم شد.

از میان ۳۵ شرکت‌کننده، ۲۰ نفر در مجموع ۳۶ تجربه بدنی غیرعادی را گزارش کردند. بیشترین تعداد این تجربه‌ها هنگام مدیتیشن رخ داده بود، اما موارد دیگری نیز در خواب REM، خواب غیر REM و بیداری‌های کوتاه میان خواب مشاهده شدند.

برخی افراد احساس شناور شدن، سقوط یا چرخیدن داشتند، در حالی که بدنشان کاملاً بی‌حرکت باقی مانده بود. عده‌ای دیگر از لرزش‌های عجیب، احساس فشار یا لمس شدن توسط چیزی نامرئی صحبت کردند.

الگوی غیرمنتظره فعالیت مغز هنگام خروج از بدن

برخی شرکت‌کنندگان دیگر احساس می‌کردند مرزهای بدنشان از بین رفته یا حتی دیگر نمی‌توانند شکل بدن خود را تشخیص دهند. گروهی نیز فلج شدن را تجربه کردند که گاهی با توهمات ترسناک همراه بود.

در ۱۰ مورد، افراد احساس کردند از بدن فیزیکی خود خارج شده‌اند یا به شکلی غیرعادی بالاتر از آن قرار گرفته‌اند. بررسی فعالیت مغزی این افراد، الگوی جالبی را آشکار کرد. در مقایسه با فعالیت معمول مغز هنگام خواب یا مدیتیشن، تجربه‌های بدنی غیرعادی با کاهش امواج مغزی آهسته، موسوم به دلتا و تتا، و افزایش امواج سریع‌تر بتا و گاما همراه بودند.

این تغییرات به‌ویژه در نواحی گیجگاهی مغز چشمگیرتر بودند؛ بخش‌هایی که در پردازش اطلاعات حسی و شکل‌گیری احساس تعلق بدن به خود نقش دارند. نکته جالب‌تر زمانی مشخص شد که پژوهشگران الگوی امواج مغزی را با وضعیت طبیعی خواب و بیداری مقایسه کردند. فعالیت امواج آهسته تا حدودی به الگویی میان خواب و بیداری شباهت داشت، در حالی که امواج سریع‌تر بیشتر ویژگی‌های مغز در حالت بیداری را نشان می‌دادند.

به بیان ساده، فعالیت مغز هنگام تجربه این پدیده‌های عجیب، ترکیبی از ویژگی‌های خواب و بیداری را به نمایش می‌گذاشت؛ فرقی هم نداشت شرکت‌کنندگان از نظر فنی خواب باشند یا بیدار.

پژوهشگران احتمال می‌دهند این وضعیت به دلیل از بین رفتن مرزهای مشخص میان خواب و بیداری در مغز رخ دهد. در مغز فرد بیدار، فعالیت‌های مرتبط با خواب به محدوده آگاهی نفوذ می‌کنند. در مقابل، هنگام خواب نیز نشانه‌های بیداری به بخش‌هایی از فعالیت مغز راه پیدا می‌کنند.

مدت‌هاست که چنین هم‌پوشانی‌ای با فلج خواب ارتباط داده می‌شود؛ وضعیتی که در آن آگاهی فرد بازمی‌گردد، اما بدن همچنان به دلیل سازوکارهای خواب به‌طور موقت فلج باقی می‌ماند. با این حال، نقش این وضعیت در سایر تجربه‌های بدنی غیرعادی هنوز به‌خوبی شناخته نشده است.

پژوهشگران در مقاله خود نوشتند

در مجموع، یافته‌های ما نشان می‌دهند که تجربه‌های بدنی غیرعادی لزوماً به مرحله مشخصی از خواب یا وضعیت خاصی از بیداری وابسته نیستند، بلکه احتمالاً از یک وضعیت آگاهی ناشی می‌شوند که مرز میان این دو حالت را محو می‌کند.

آن‌ها همچنین توضیح دادند

این موضوع می‌تواند روشن کند که چرا تجربه‌های بدنی غیرعادی گاهی عناصر رؤیاگونه را با محیط واقعی اطراف فرد ترکیب می‌کنند؛ برای مثال، شخص ممکن است هنگام تجربه توهمات ترسناک ناشی از فلج خواب، اتاق‌خواب خود را نیز مشاهده کند.

با وجود این یافته‌ها، هنوز رازهای زیادی برای کشف باقی مانده‌اند. اطلاعات ثبت‌شده با نوار مغزی نمی‌توانند مشخص کنند که آیا کل مغز وارد یک وضعیت میانی میان خواب و بیداری می‌شود یا اینکه بخش‌های مختلف مغز به‌طور هم‌زمان فعالیت‌های مربوط به خواب و بیداری را تجربه می‌کنند.

برای بررسی این احتمالات و مشخص شدن چگونگی ساخت احساسات غیرواقعی اما کاملاً واقعی به نظر رسیده در ذهن، به پژوهش‌های بیشتری نیاز داریم.

با این حال، نتایج مطالعه جدید ممکن است سرنخ‌هایی درباره موضوعی بنیادی‌تر نیز ارائه دهند؛ اینکه مغز چگونه در وهله نخست احساس حضور عمیق و پایدار درون یک بدن فیزیکی را در انسان ایجاد می‌کند.

نتایج این پژوهش در نشریه علمی Consciousness and Cognition منتشر شده است.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.