اثر انگشت قورباغه‌های درختی روی چشم‌هایشان قرار دارد!

اثر انگشت انسان‌ها، نقش‌های روی دم نهنگ‌ها و الگوهای پوست یوزپلنگ‌ها از جمله ویژگی‌های طبیعی برای تشخیص افراد از یکدیگر هستند.

اما در گونه‌ای از قورباغه‌های درختی آمازون به نام قورباغه خاردار پشت‌تیغی تخم‌خوار با نام علمی Osteocephalus oophagus، برای شناسایی هر فرد باید به چشم‌هایش نگاه کرد. خطوط باریک و سیاهی که روی عنبیه طلایی این قورباغه‌ها امتداد دارند، الگویی شبیه اثر انگشت انسان ایجاد می‌کنند. جزئیات این کشف در پژوهشی تازه در مجله علمی Herpetozoa منتشر شده است.

کشف الگویی منحصربه‌فرد در چشم قورباغه‌ها

این پروژه با کنجکاوی ملیسا پنیه، بوم‌شناس رفتاری دانشگاه برن سوئیس و یکی از نویسندگان پژوهش، درباره چشم‌های قورباغه‌ها آغاز شد. او در آن زمان مشغول انجام تحقیقات میدانی برای رساله دکتری خود درباره گونه Allobates femoralis در گویان فرانسه بود.

پنیه در بیانیه‌ای درباره نخستین مواجهه‌اش با این قورباغه‌ها گفت

در آن زمان، برای رساله دکتری‌ام روی گونه Allobates femoralis در طبیعت گویان فرانسه مطالعه می‌کردم. اولین واکنشم صرفاً این بود که چقدر چشم‌های زیبایی دارند! این کنجکاوی اولیه به‌تدریج به علاقه‌ای جدی به این گونه تبدیل شد و متوجه شدم اطلاعات بسیار کمی درباره آن‌ها داریم.

موضوع دیگری که اهمیت این پژوهش را افزایش داد، ملاحظات اخلاقی مربوط به روش‌های شناسایی دوزیستان بود. یکی از روش‌های رایج برای تشخیص افراد از یکدیگر، قطع بخشی از انگشت یا برداشتن کامل یکی از انگشتان پا است. این کار می‌تواند بر بقا، وضعیت فیزیولوژیکی و رفتار حیوانات تأثیر بگذارد.

پنیه درباره نگرانی خود از این روش گفت

در پژوهش‌های دیگر از روش قطع انگشت پا استفاده شده که مستلزم برداشتن بخشی از انگشتان است. شخصاً با این رویکرد احساس راحتی نمی‌کردم، به‌ویژه به این دلیل که این قورباغه‌ها روی درختان زندگی می‌کنند و برای بالا رفتن از آن‌ها به اندام‌های حرکتی خود وابسته هستند.

پژوهشگران امیدوار بودند با یافتن نشانه‌های طبیعی دیگری روی بدن قورباغه‌ها، روشی انسانی‌تر برای شناسایی آن‌ها ارائه دهند؛ روشی که امکان مشاهده رفتار طبیعی حیوانات را بدون ایجاد اختلال فراهم کند.

نتایج پژوهش و دقت شناسایی قورباغه‌ها

تحقیقات میدانی طی سه فصل بارانی، از سال ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳، در جزیره‌ای رودخانه‌ای واقع در منطقه حفاظت‌شده طبیعی نوراگ در گویان فرانسه انجام گرفت. پژوهشگران در طول این مطالعه موفق شدند ۱۰۳ قورباغه مجزا را شناسایی کنند.

تیم تحقیقاتی در برخوردهای بعدی، بدون لمس حیوانات از چشم‌های آن‌ها عکس گرفت و تصاویر جدید را با مجموعه‌ای از تصاویر مرجع مقایسه کرد. به این ترتیب، قورباغه‌ها بدون ایجاد مزاحمت شناسایی شدند و چشم‌هایشان نیز در وضعیت طبیعی باقی ماند. سپس نتایج شناسایی به‌طور مستقل با استفاده از نرم‌افزار Wild-ID بررسی شد؛ ابزاری که نشانه‌های تصویری روی بدن حیوانات را تحلیل می‌کند.

نتایج نشان داد الگوهای عنبیه هر قورباغه ویژگی‌های متمایز و قابل تشخیصی دارند. در هر فصل، بین ۵۶ تا ۸۰ درصد از قورباغه‌ها دوباره مشاهده شدند و پژوهشگران توانستند هویت آن‌ها را با اطمینان تأیید کنند. به گفته محققان، این یافته نشان می‌دهد الگوهای چشم در بازه‌های زمانی کوتاه به‌اندازه کافی پایدار باقی می‌مانند و می‌توان از آن‌ها برای پایش قورباغه‌ها استفاده کرد.

حتی امکان عکاسی از این حیوانات هنگام جفت‌گیری و در وضعیت آمیخته‌شدن بدن نر و ماده، موسوم به آمپلکسوس، وجود داشت؛ بدون آنکه روند طبیعی رفتارشان مختل شود. پژوهشگران امیدوارند این روش در مطالعات آینده نیز مورد استفاده قرار بگیرد.

ملیسا پنیه با اشاره به اهمیت کاهش آسیب به حیات‌وحش در شرایط کاهش سریع تنوع زیستی گفت

در جهانی که تنوع زیستی با سرعتی نگران‌کننده رو به کاهش بوده، ضروری است تأثیر فعالیت‌های پژوهشی خود بر حیواناتی را که مطالعه می‌کنیم به حداقل برسانیم. اگر بتوانیم افراد یک گونه را با استفاده از ویژگی‌های طبیعی بدنشان به‌طور قابل اعتماد شناسایی کنیم، شاید دیگر نیازی به استفاده گسترده از روش‌های علامت‌گذاری تهاجمی نداشته باشیم و همچنان بتوانیم داده‌های لازم برای پاسخ‌گویی به پرسش‌های مهم علمی را جمع‌آوری کنیم.

پژوهشگران تأکید دارند که میزان اطمینان‌پذیری این روش ممکن است در گونه‌های مختلف متفاوت باشد و باید برای هر گونه به‌صورت جداگانه ارزیابی شود. با این حال، آن‌ها استفاده از الگوهای عنبیه را برای شناسایی دوزیستانی که چشم‌هایی با نقش‌های پیچیده دارند، روشی بسیار امیدوارکننده می‌دانند.

پنیه در پایان، ضمن اشاره به تجربه مثبت کار با این حیوانات گفت

راستش را بخواهید، خود قورباغه‌ها فوق‌العاده زیبا هستند و برخلاف انتظار، بسیار آرام و خونسرد به نظر می‌رسند؛ به همین دلیل کار کردن با آن‌ها واقعاً لذت‌بخش است.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.