این ستون سنگی ممکن است حاوی اولین نقشه معماری جهان باشد

کارشناسان می‌گویند این نمادهای ۱۱۵۰۰ ساله، ممکن است نقاشی‌هایی از یک ساختمان باستانی گنبددار باشند.

محوطه ۱۱۵۰۰ ساله گوبکلی‌تپه در ترکیه، دارای سه نقاشی یا طرح مرموز و توضیح‌داده‌نشده روی یک ستون آهکی است. بر سر این موضوع که آیا تصاویر کیف دستی نخستین نقشه‌های معماری جهان به‌شمار می‌روند یا خیر، بحث و تبادل‌نظرهای فراوانی وجود دارد. محققان هنوز نمی‌توانند این احتمال را منتفی بدانند که این اشکال به‌جای طرح‌های شماتیک، صرفا نمادهایی آیینی باشند.

سه تصویر حکاکی‌شده در لبه بالایی ستون ۴۳ در معبد مشهور گوبکلی‌تپه، کارشناسان را سردرگم کرده است. تصاویر کیف دستی (که به‌خاطر پایه‌های مستطیلی و بخش فوقانی منحنی‌شان این‌گونه نامیده می‌شوند) پس از ۱۱۵۰۰ سال همچنان به‌صورت یک راز باقی مانده‌اند؛ هرچند نظریه پیشتاز درباره آن‌ها، توضیح عجیب و شگفت‌انگیزی را مطرح می‌کند.

بورا اولوورگون، مدرس و معمار اهل ترکیه، این باور را احیا کرده است که تصاویر مذکور نمایانگر اولین نقشه‌های معماری جهان هستند. بر اساس گزارشی از رسانه آرکئونیوز، اولوورگون بر این باور است که این تصاویر، یک پلان دوبعدی از ساختمانی در این محوطه را نشان می‌دهند؛ به‌طوری‌که بخش منحنی، نمایانگر بُرش جانبی یک سقف گنبدی‌شکل است و خطوط مستطیلی زیرین، دیوارهای ساختمان را به تصویر می‌کشد. او همچنین معتقد است حیوانات مختلفی که در کنار هر تصویر حک شده‌اند، نشان‌دهنده محل قرارگیری ورودی‌ها هستند.

البته این استدلال هنوز در حد یک گمانه‌زنی است، اما بحث‌های پیشین پیرامون این تصاویر نیز شامل مباحث معماری می‌شد.

گوبکلی‌تپه، یک محوطه ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی یونسکو واقع در رشته‌کوه ژرموس (منطقه آناتولی ترکیه) است که ده‌ها ستون سنگی تی‌شکل (T) با حکاکی‌هایی از حیوانات وحشی را در خود جای داده است. کارشناسان بر این باورند که جوامع شکارچی-گردآورنده، این خرسنگ‌ها را بین سال‌های ۹۶۰۰ تا ۸۲۰۰ قبل از میلاد (در دوران نوسنگی پیش از سفال) بنا کرده و عمدتا از آن‌ها برای برگزاری مراسم آیینی استفاده می‌کرده‌اند.

یکی از چشمگیرترین ستون‌های این محوطه، ستون ۴۳ یا همان سنگ کرکس است که تصاویری از پرندگان، مارها، یک عقرب و حتی یک انسان بی‌سر روی آن حکاکی شده است. همچنین اشکال هندسی فراوانی روی این ستون سنگی به چشم می‌خورند، اما تصاویری شبیه‌به کیف در نزدیکی لبه بالایی آن، به‌طور خاص توجه و بررسی دقیق کارشناسان را به خود جلب کرده است.

در سال ۲۰۱۱، ادوارد بنینگ باستان‌شناس، نخستین کسی بود که با انتشار مطالعه‌ای نشان داد تصاویری با ضمائم دسته‌مانند، نمایانگر سقف‌های طاقی یا گنبدی‌شکل هستند. محققان دیگری نیز وارد این بحث شدند و این فرضیه را مطرح کردند که تصاویر یادشده، نمایانگر بُرش جانبی سازه‌ها هستند.

بااین‌حال، اولوورگون پا را یک قدم فراتر گذاشته و می‌گوید این سه نماد، طرح‌هایی از فضاهای واقعی در گوبکلی‌تپه را به تصویر می‌کشند. از سوی دیگر، اکتشافات اخیر نیز رد کردن این ایده را بسیار دشوارتر کرده است. باستان‌شناسان اکنون معتقدند که این محوطه، سازه‌های به‌مراتب بیشتری نسبت‌به تصورات پیشین ما در خود جای داده است. اگرچه مدت‌ها گمان می‌رفت این مکان تنها شامل سازه‌هایی برای گردهمایی‌های تشریفاتی است، اما تحقیقات اخیر با استفاده از بررسی‌های ژئوفیزیکی، چندین ساختمان بزرگ با چیدمان داخلی را کشف کرده‌اند که شباهت بسیاری به نقشه اقامتگاه‌های مسکونی دارند.

مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۰ توسط گیل هاکلای و آوی گوفر نشان داد که ساختمان‌های B، C و D به‌قدری شبیه‌به‌هم بودند که تقریبا از یک پلان معماری یکسان پیروی می‌کردند. اولوورگون بر این باور است که این نقشه‌ها به‌طور دقیق ترسیم و ثبت شده بودند. او می‌گوید اگرچه این طرح‌ها در مقایسه با استانداردهای معماری امروزی بسیار ابتدایی هستند، اما نقشه‌های گوبکلی ممکن است نشان‌دهنده تلاشی برای برنامه‌ریزی یک سازه سه‌بعدی از طریق ایجاد یک تصویرسازی دوبعدی اولیه باشند.

بااین‌وجود، دلایل متعددی برای زیر سؤال بردن این نظریه وجود دارد؛ از جمله اینکه اگر این طرح‌ها به‌عنوان نقشه‌ای برای ساخت‌وسازهای آینده عمل می‌کردند، چرا طراحان باید طرح‌های شماتیک را روی یک سازه ازپیش‌موجود (و نه روی یک لوح سنگی مجزا) حک کنند؟ همچنین، حضور حیوانات در این نقاشی‌ها می‌تواند به نوعی نمادگرایی تعبیر شود و هیچ ابعاد یا دستورالعملی نیز همراه این تصاویر وجود ندارد. بنابراین، درحالی‌که نظریه‌های فراوانی مطرح است، سؤالات نیز به‌همان‌اندازه بی‌شمارند. کارشناسان امیدوارند اکتشافات آینده در گوبکلی‌تپه، بتواند پاسخ‌های شفاف‌تری در خصوص ماهیت این طرح‌های شماتیک ارائه دهد.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.