بنای باستانی عظیمی به طول ۱۰۰ متر در پاکستان کشف شد

باستان‌شناسان ایتالیایی در جریان کاوش‌های خود در منطقه تاریخی گندهارا در پاکستان، بنایی باستانی به طول حدود ۱۰۰ متر و عرض ۵۰ متر را کشف کرده‌اند که تاکنون به‌طور جدی مورد بررسی قرار نگرفته بود. این کشف اهمیت همکاری‌های علمی بین‌المللی را در شناسایی، مطالعه و حفاظت از میراث باستان‌شناسی پاکستان برجسته می‌کند و فرصت‌های تازه‌ای برای پژوهش درباره تاریخ این منطقه به وجود می‌آورد.

بر اساس اطلاعیه رسمی منتشرشده، این بنای تاریخی در منطقه جندیال، واقع در محدوده خانپور و تکسیلا در ایالت خیبر پختونخوا، شناسایی شده است. این یافته می‌تواند به شناخت بهتر تحولات تاریخی، ساختار شهری و معماری بناهای یادمانی در گندهارای باستان کمک کند.

کاوش‌ها را اداره باستان‌شناسی خیبر پختونخوا در چارچوب پروژه خیبر پَث (Khyber PATH) پیش می‌برد. مدیریت این پروژه بر عهده لوکا ام. اولیویری، باستان‌شناس ایتالیایی، قرار دارد و آژانس همکاری‌های توسعه ایتالیا (AICS) هزینه‌های آن را تأمین می‌کند. این برنامه نشان‌دهنده تداوم نقش ایتالیا در حمایت از تحقیقات باستان‌شناسی، حفاظت از میراث فرهنگی و گسترش همکاری‌های علمی با پاکستان است.

بنای تازه‌شناسایی‌شده که جندیال دی نام گرفته، روبه‌روی معبد معروف جندیال با معماری ایونی قرار دارد و در فاصله کمی از محدوده بیرونی شهر باستانی محصور سیرکاپ واقع شده. سیرکاپ یکی از محوطه‌های مهم باستان‌شناسی در منطقه تاریخی تکسیلا به شمار می‌رود.

الکساندر کانینگهام، باستان‌شناس بریتانیایی، نخستین بار در سال ۱۸۶۴ میلادی این سازه را ثبت و مستند کرد؛ بااین‌حال، بنا برای بیش از یک قرن تقریباً بدون کاوش باقی ماند. عملیات حفاری که در اواسط اوت ۲۰۲۶ آغاز شد، اکنون بخش‌های قابل‌توجهی از دیوارهای آن را آشکار کرده است. این یافته‌ها اطلاعات تازه‌ای برای بررسی طراحی معماری بنا، اهمیت تاریخی آن و ارتباطش با سکونتگاه باستانی پیرامون فراهم می‌کنند.

باستان‌شناسان هنوز نتوانسته‌اند مشخص کنند که این بنای عظیم برای فعالیت‌های عمومی، مراسم مذهبی یا هدف دیگری ساخته شده بود. بااین‌حال، ابعاد چشمگیر و موقعیت راهبردی آن در نزدیکی سیرکاپ پرسش‌های مهمی درباره سازمان‌دهی فضای شهری در دوران باستان و نقش بناهای یادمانی در منطقه گسترده گندهارا مطرح کرده است.

انتظار می‌رود نتایج این کاوش به درک عمیق‌تر تحولات تاریخی و معماری منطقه‌ای کمک کند که در گذشته یکی از کانون‌های مهم تعامل فرهنگی در جنوب آسیا به شمار می‌رفت.

این کشف نشان‌دهنده نقش تخصص و همکاری نهادهای ایتالیایی در پیشبرد تحقیقات باستان‌شناسی پاکستان است؛ کشوری که سکونتگاه‌های چندصدساله، بناهای مذهبی و استحکامات تاریخی آن همچنان ظرفیت زیادی برای کشفیات تازه دارند.

پروژه خیبر پَث را هیئت باستان‌شناسی ایتالیا از دانشگاه کا فوسکاری ونیز، با همکاری اداره کل باستان‌شناسی و موزه‌های خیبر پختونخوا، اجرا می‌کند. نظارت بر این طرح بر عهده دکتر عبدالسماد، مدیرکل باستان‌شناسی و موزه‌های این ایالت، قرار دارد. همچنین سازمان غیردولتی ایتالیایی ایسکوس (ISCOS) پشتیبانی مالی و لجستیکی پروژه را بر عهده گرفته است.

در چارچوب این همکاری، پژوهشگران ایتالیایی و مسئولان باستان‌شناسی پاکستان به‌صورت مشترک محوطه‌های تاریخی خیبر پختونخوا را بررسی، مستندنگاری و حفاظت می‌کنند. این مشارکت، تخصص پژوهشی بین‌المللی را با دانش محلی و تجربه نهادهای پاکستانی پیوند می‌دهد.

کشف جندیال نشان می‌دهد که بررسی‌های علمی تازه می‌توانند آثار باستانی کمترشناخته‌شده را آشکار کنند؛ حتی در محوطه‌هایی که پژوهشگران بیش از یک قرن از وجود آن‌ها اطلاع داشته‌اند.

برای ایتالیا، این پروژه فرصتی مهم برای گسترش ارتباطات فرهنگی و دانشگاهی با پاکستان به شمار می‌رود و زمینه همکاری در زمینه مطالعه و حفاظت از تاریخ مشترک بشریت را فراهم می‌کند. پاکستان نیز از این مشارکت برای توسعه تحقیقات باستان‌شناسی، بهبود روش‌های حفاظت از آثار تاریخی و شناخت دقیق‌تر اهمیت تمدن‌های باستانی خود بهره می‌برد.

دکتر لوکا ام. اولیویری درباره این کشف گفت

ابعاد عظیم این بنا و موقعیت راهبردی آن، پرسش‌های مهم و تازه‌ای درباره چشم‌انداز باستانی سیرکاپ و منطقه گسترده‌تر گندهارا مطرح می‌کند.

قرار گرفتن این سازه در نزدیکی معبد ایونی جندیال، بررسی آن را از اهمیت ویژه‌ای برخوردار کرده است. پژوهشگران پیش از نتیجه‌گیری قطعی درباره کاربری بنا، باید قدمت آن، ویژگی‌های معماری و ارتباط احتمالی‌اش با بقایای باستانی اطراف را مشخص کنند.

این کاوش همچنین می‌تواند به روشن شدن روند توسعه مناطق پیرامون سیرکاپ و چگونگی ادغام بناهای یادمانی در ساختار کلی این سکونتگاه کمک کند. بااین‌حال، هنوز مشخص نیست که جندیال دی برای برگزاری آیین‌های مذهبی، فعالیت‌های مدنی یا هدف دیگری ساخته شده بود. برای تعیین جایگاه دقیق آن در تاریخ منطقه، به کاوش‌های بیشتر، مستندنگاری دقیق و تحلیل‌های علمی نیاز است.

این یافته بر اهمیت باستان‌شناسی منطقه خانپور و تکسیلا می‌افزاید؛ منطقه‌ای که دوره‌های تاریخی مختلف و تأثیرات فرهنگی گوناگون، آثار مادی پیچیده‌ای از گذشته آن بر جای گذاشته‌اند.

دکتر عبدالسماد نیز با اشاره به این کشف، ظرفیت قابل‌توجه منطقه خانپور و تکسیلا برای تحقیقات باستان‌شناسی و ضرورت تداوم بررسی‌های علمی و همکاری‌های بین‌المللی را برجسته کرد.

او همچنین درباره لزوم حفاظت از آثار تاریخی در برابر گسترش شهرنشینی هشدار داد؛ زیرا توسعه شهری می‌تواند پیش از آنکه اهمیت تاریخی یک محوطه به‌طور کامل مستند شود، به آن آسیب برساند. دکتر عبدالسماد گفت

کشف جندیال نشان می‌دهد که چشم‌انداز باستان‌شناسی خیبر پختونخوا همچنان رازهای تاریخی مهمی را در خود جای داده است.

او در ادامه گفت

اولویت ما حمایت از تحقیقات علمی، تقویت مشارکت‌های بین‌المللی و حفاظت از این میراث ارزشمند و جایگزین‌ناپذیر است.

این اظهارات چالش‌های پیش روی نهادهای مسئول حفاظت از میراث فرهنگی را در شرایط گسترش ساخت‌وساز پیرامون مناطق تاریخی نشان می‌دهد. تداوم پژوهش‌ها، اجرای اقدامات مؤثر حفاظتی و همکاری میان نهادهای داخلی و بین‌المللی برای نگهداری از محوطه‌های باستانی و انتقال این میراث به نسل‌های آینده اهمیت اساسی دارد.

کاوش جندیال بخشی از پروژه گسترده‌تر خیبر پَث به شمار می‌رود که طی یک سال گذشته در هشت محوطه باستان‌شناسی در سراسر ایالت خیبر پختونخوا فعالیت داشته است. محدوده این پروژه از منطقه سوات تا ناحیه خانپور و تکسیلا امتداد دارد.

این طرح علاوه بر بررسی جندیال دی، کاوش و حفاظت از استحکامات باستانی سیرسوخ و همچنین پژوهش در بازیره را شامل می‌شود؛ محوطه‌ای که با نام باریکوت نیز شناخته شده و در منطقه سوات قرار دارد. باریکوت در فهرست موقت میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.

گستردگی جغرافیایی این پروژه، تنوع میراث باستان‌شناسی خیبر پختونخوا را نشان می‌دهد؛ منطقه‌ای که سکونتگاه‌های شهری باستانی، سازه‌های دفاعی و دیگر بقایای تاریخی آن شواهد ارزشمندی از تحولات تاریخی و ارتباطات فرهنگی گذشته ارائه می‌کنند.

این ابتکار با ترکیب کاوش‌های باستان‌شناسی و فعالیت‌های حفاظتی، نه‌تنها به دنبال تولید دانش تاریخی تازه است، بلکه تلاش می‌کند از تخریب یا آسیب دیدن بقایای باستانی در اثر گذر زمان و توسعه شهری نیز جلوگیری کند.

بنابراین، کشف جندیال هم از نظر پرسش‌های تازه‌ای که درباره ساختار تاریخی گندهارا مطرح می‌کند و هم از نظر همکاری بین‌المللی که زمینه بررسی این اثر را فراهم آورده، اهمیت دارد. با ادامه کاوش‌ها، این بنای عظیم می‌تواند شواهد بیشتری درباره سنت‌های معماری، الگوهای سکونت و فضاهای عمومی یا مذهبی سیرکاپ باستان ارائه دهد و در عین حال، اهمیت همکاری علمی میان ایتالیا و پاکستان را در کشف و حفاظت از میراث باستان‌شناسی این کشور تقویت کند.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.