چین نوع نادری از زباله فضایی را در مدار زمین مستقر کرد که برای صدها سال فضا را آلوده می‌کند

تعداد پرتاب‌های فضایی طی چند سال گذشته به‌شدت افزایش یافته و همین مسئله باعث شده جو زمین بیش از گذشته به محل سوختن ماهواره‌ها و دیگر زباله‌های فضایی تبدیل شود.

زباله‌های مداری همین حالا نیز تهدید قابل‌توجهی برای هر فضاپیمایی محسوب می‌شوند که وارد محیط شلوغ اطراف زمین می‌شود. بر اساس اعلام آژانس فضایی اروپا، بیش از ۶۰ سال فعالیت فضایی به شکل‌گیری بیش از ۵۶ هزار جرم ردیابی‌شده در مدار زمین منجر شده است. تقریباً نیمی از این اجرام، طبق فهرست‌برداری دقیق شبکه نظارت فضایی ایالات متحده، ممکن است برای مدت بسیار طولانی و حتی به‌طور دائمی به دور زمین بچرخند.

متلاشی شدن ماهواره چینی

اکنون یک ماهواره شناسایی چینی شرایط را برای مدار زمین پیچیده‌تر کرده است. ماهواره Yaogan 50-02 توانست در ارتفاعی حدود ۹۵۰ کیلومتری به مداری بسیار پس‌رونده برسد؛ مداری با زاویه ۱۴۱ درجه که در خلاف جهت چرخش زمین حرکت می‌کند و به همین دلیل ساختاری بسیار غیرمعمول دارد.

با این حال، چند ماه بعد این ماهواره از هم پاشید و در پی آن ۴۳ قطعه جداگانه از زباله‌های فضایی شکل گرفت که نیروی فضایی آمریکا آن‌ها را در مدارهایی میان حدود ۶۰۰ تا ۱۱۰۰ کیلومتری زمین ردیابی نمود. این موضوع را جاناتان مک‌داول، اخترشناس و متخصص ردیابی اجرام فضایی دانشگاه هاروارد، در شبکه اجتماعی X مطرح کرد.

ارتفاع نسبتاً زیاد این قطعات باعث شده احتمال ماندگاری آن‌ها در مدار برای مدت بسیار طولانی وجود داشته باشد. ناسا توضیح می‌دهد که هرچه ارتفاع یک جرم بیشتر باشد، معمولاً مدت زمان بیشتری طول می‌کشد تا بر اثر افت مداری از مدار خارج شود. در ارتفاع حدود ۸۰۰ کیلومتری، کاهش ارتفاع مداری می‌تواند صدها سال زمان ببرد و بالاتر از حدود هزار کیلومتر نیز زباله‌های فضایی معمولاً هزار سال یا بیشتر به چرخش خود به دور زمین ادامه خواهند داد.

هنوز مقام‌های چینی درباره علت از هم گسیختن این ماهواره توضیحی ارائه نکرده‌اند. جاناتان مک‌داول احتمال داده است که این اتفاق در نتیجه انفجار باتری یا برخورد با یک قطعه زباله فضایی رخ داده باشد.

خطر فزاینده زباله‌های مداری

این حادثه در شرایطی رخ داده که مدار زمین هر روز بیشتر از گذشته با بقایای مراحل مختلف موشک‌ها و قطعات باقی‌مانده از ماهواره‌ها پر می‌شود. پژوهشگران سال‌هاست هشدار می‌دهند که یک برخورد شدید میان اجرام مداری می‌تواند مجموعه‌ای از تصادف‌های زنجیره‌ای را به دنبال داشته باشد؛ پدیده‌ای که با نام سندرم کسلر شناخته می‌شود.

چشم‌انداز این وضعیت چندان امیدوارکننده نیست. یک مقاله پژوهشی در سال ۲۰۲۵ چارچوب تازه‌ای با عنوان ساعت تحقق برخورد و آسیب قابل‌توجه یا CRASH Clock معرفی کرد. گروهی بین‌المللی از پژوهشگران با استفاده از این چارچوب به این نتیجه رسیدند که وقوع یک رویداد گسترده و مخرب در مدار می‌تواند در برخی شرایط، تنها ظرف چند روز زمینه‌ساز شکل‌گیری یک رویداد فاجعه‌بار کسلر شود؛ رویدادی که حتی می‌تواند جان افراد روی زمین را نیز در معرض خطر قرار دهد.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.