نخستین سیگنال رادیویی از خارج منظومه شمسی کشف شد: آیا موجودات فضایی در تلاش برای تماس با زمین هستند؟

در کشفی که بیشتر شبیه داستان‌های علمی‌تخیلی به نظر می‌رسد، اخترشناسان برای نخستین بار در تاریخ بشر موفق به شناسایی یک سیگنال رادیویی از سیاره‌ای خارج از منظومه شمسی شده‌اند.

با این حال، پیش از آنکه این سیگنال را پیامی از سوی موجودات بیگانه برای برقراری تماس با زمین بدانیم، دانشمندان تأکید دارند که ماجرا چیز دیگری است. این سیگنال پیام یا سلامی از سوی حیات فرازمینی نیست، بلکه نشانه‌ای از وجود میدان مغناطیسی بسیار قدرتمندی در اطراف یک جهان دوردست به شمار می‌رود.

ادو برگر، استاد اخترشناسی دانشگاه هاروارد، درباره ارتباط احتمالی امواج رادیویی با جست‌وجوی هوش فرازمینی گفت

می‌دانم که سیگنال‌های رادیویی معمولاً با جست‌وجو برای هوش فرازمینی ارتباط داده می‌شوند، اما این کشف کاملاً متفاوت است.

سیاره بتا پیکتوریس b؛ منبع سیگنال رادیویی

منشأ این سیگنال به بتا پیکتوریس b بازمی‌گردد؛ یک غول گازی بسیار بزرگ که حدود ۶۳ سال نوری با زمین فاصله دارد. این فاصله در مقیاس کیهانی نسبتاً نزدیک محسوب می‌شود. جرم این سیاره تقریباً ۱۲ برابر مشتری است و به دور ستاره‌ای جوان می‌چرخد که اندازه آن به‌طور چشمگیری از خورشید بیشتر است.

بتا پیکتوریس b بخشی از منظومه‌ای سیاره‌ای است که مدت‌ها توجه اخترشناسان را به خود جلب کرده بود. اکنون این سیاره عنوان دیگری نیز به دست آورده و به نخستین سیاره فراخورشیدی تبدیل شده که ارتباط مستقیم آن با تابش‌های رادیویی قابل شناسایی گزارش شده است.

در سال ۲۰۲۰ نیز رسانه کامپلکس از شناسایی یک سیگنال رادیویی مرموز از فضا خبر داده بود که هر ۱۶ روز تکرار می‌شد. این گزارش در ۱۱ فوریه ۲۰۲۰ منتشر شده بود.

چه چیزی این سیگنال را ایجاد می‌کند؟

پاسخ را باید در شفق‌های قطبی جست‌وجو کرد؛ پدیده‌هایی مشابه شفق قطبی زمین که در بتا پیکتوریس b بسیار شدیدتر هستند. این درخشش‌ها زمانی شکل می‌گیرند که ذرات باردار با میدان مغناطیسی یک سیاره برهم‌کنش داشته باشند.

در بتا پیکتوریس b، شدت این فرایند بسیار بالاتر از نمونه‌های شناخته‌شده در منظومه شمسی است. ادو برگر توضیح داد که مشاهده امواج رادیویی در فرکانس‌هایی که پژوهشگران ثبت کرده‌اند، مستلزم وجود میدان مغناطیسی فوق‌العاده نیرومندی است.

او درباره قدرت این میدان گفت

برای مشاهده امواج رادیویی در محدوده فرکانس‌هایی که ما ثبت کرده‌ایم، وجود یک میدان مغناطیسی فوق‌العاده قدرتمند ضروری است.

برآوردهای علمی نشان می‌دهد میدان مغناطیسی بتا پیکتوریس b دست‌کم ۲۰۰ برابر نیرومندتر از میدان مغناطیسی مشتری است؛ در حالی که میدان مغناطیسی مشتری خود قدرتمندترین میدان مغناطیسی شناخته‌شده در میان سیارات منظومه شمسی به شمار می‌رود.

چرا میدان مغناطیسی سیارات اهمیت دارد؟

میدان‌های مغناطیسی صرفاً یک ویژگی جالب کیهانی نیستند و نقش مهمی در بقای سیارات دارند. میدان مغناطیسی زمین مانند سپری محافظ عمل می‌کند و مانع آن می‌شود که باد خورشیدی بخش بزرگی از جو را به فضا بکشاند.

البته همه سیارات از چنین سپر طبیعی برخوردار نیستند. به همین دلیل، شناسایی میدان مغناطیسی بسیار قدرتمند در اطراف بتا پیکتوریس b اهمیت زیادی دارد و می‌تواند مسیر تازه‌ای برای بررسی نحوه شکل‌گیری و تکامل سیارات و همچنین تعامل آنها با محیط اطرافشان فراهم کند.

ادو برگر در این زمینه گفت

رصدهای رادیویی می‌توانند دیدگاهی کاملاً تازه درباره سیارات خارج از منظومه ما در اختیارمان قرار دهند.

جالب آنکه اخترشناسان انتظار نداشتند این پدیده دقیقاً به چنین شکلی مشاهده شود. پژوهشگران پیش‌تر تصور می‌کردند اگر سیارات فراخورشیدی امواج رادیویی منتشر کنند، این امواج شبیه تابش‌های رادیویی مشتری و در فرکانس‌های پایین‌تر خواهند بود.

اما بتا پیکتوریس b برخلاف این تصور ظاهر شد. ادو برگر توضیح داد که این کشف برای گروه پژوهشی کاملاً غیرمنتظره بوده و یک دانشجوی تحصیلات تکمیلی هنگام بررسی داده‌ها ابتدا متوجه وجود سیگنال غیرمعمول شده است. چیزی که در ابتدا یک بررسی معمولی به نظر می‌رسید، در ادامه به کشفی مهم در حوزه سیارات فراخورشیدی تبدیل شد.

برگر درباره نحوه آشکار شدن این پدیده گفت

این موضوع واقعاً برای ما غیرمنتظره بود.

اهمیت دیگر این یافته به تکرارپذیری سیگنال مربوط می‌شود. پژوهشگران آن را در چند نوبت و در فرکانس‌های متفاوت ثبت کرده‌اند و همین مسئله احتمال آنکه سیگنال حاصل یک خطای فنی یا تداخل باشد، کاهش می‌دهد.

برگر درباره تکرار مشاهده سیگنال گفت

ما آن را چندین بار و در فرکانس‌های مختلف ثبت کردیم. سیگنال هر بار وجود داشت.

دانشمندان همچنان با احتیاط پیش می‌روند

با وجود هیجان ناشی از این کشف، جامعه علمی هنوز با احتیاط درباره آن صحبت می‌کند. پژوهش مربوط به این یافته همچنان در انتظار داوری همتاست و متخصصان مستقل هنوز باید نتایج را به‌طور کامل بررسی و اعتبارسنجی کنند.

پژوهشگرانی که در این مطالعه حضور نداشته‌اند، این یافته را جالب می‌دانند، اما درباره نتیجه‌گیری نهایی محتاط هستند. نقطه قوت اصلی پژوهش آن است که دانشمندان توانسته‌اند منشأ سیگنال را مستقیماً به یک سیاره نسبت دهند؛ کاری که در تلاش‌های قبلی امکان‌پذیر نبود.

در صورت تأیید نتایج، این کشف می‌تواند نقطه عطف مهمی در پژوهش درباره سیارات فراخورشیدی باشد. منظومه بتا پیکتوریس نیز نسبت به منظومه شمسی بسیار جوان محسوب می‌شود. سن آن حدود ۲۳ میلیون سال برآورد شده، در حالی که منظومه شمسی تقریباً ۴.۵ میلیارد سال قدمت دارد.

این منظومه چندین سیاره، ده‌ها دنباله‌دار و یک دیسک عظیم از بقایای کیهانی را در خود جای داده است؛ ساختاری که تلسکوپ‌های فضایی توانسته‌اند جزئیات چشمگیری از آن ثبت کنند.

این محیط پویا شاید سرنخی برای توضیح علت وجود میدان مغناطیسی غیرمعمول و بسیار قدرتمند بتا پیکتوریس b باشد؛ موضوعی که دانشمندان همچنان در تلاش برای درک آن هستند. اگر یافته‌های جدید در بررسی‌های بعدی تأیید شوند، می‌توانند شیوه مطالعه جهان‌های دوردست توسط اخترشناسان را تغییر دهند.

روزنامه دیلی لاد نیز در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶ در شبکه اجتماعی ایکس گزارشی درباره شناسایی نخستین سیگنال رادیویی مستقیم از یک سیاره خارج از منظومه شمسی منتشر کرد.

تابش‌های رادیویی ناشی از شفق‌های قطبی همچنین ابزار تازه‌ای برای بررسی ویژگی‌های سیارات فراهم می‌کنند؛ ویژگی‌هایی که از روش‌های معمول قابل اندازه‌گیری نیستند. جاناتان نیکولز، متخصص شفق‌های قطبی سیارات، در این باره گفت

این تابش‌ها به ما اجازه می‌دهند ویژگی‌هایی از سیاره را استنباط کنیم که در غیر این صورت امکان اندازه‌گیری آنها وجود ندارد.

بنابراین، دانشمندان دیگر فقط در حال مشاهده سیارات دوردست نیستند و اکنون می‌توانند از طریق امواج رادیویی اطلاعات بیشتری درباره آنها به دست آورند. هرچند این سیگنال خاص هیچ نشانه‌ای از وجود حیات بیگانه ارائه نمی‌دهد، اما می‌تواند یک گام دیگر برای شناخت بهتر جهان گسترده و پیچیده‌ای باشد که در آن زندگی می‌کنیم.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.