هشدار صندوق بین‌المللی پول: هوش مصنوعی بر ۴۰ درصد مشاغل دنیا تأثیر می‌گذارد

مدیرعامل صندوق بین‌المللی پول با هشدار نسبت به تبعات هوش مصنوعی برای آینده نیروی کار، این فناوری را «سونامی آرامی» خواند که به‌زودی دامان ۴۰ درصد مشاغل جهان را می‌گیرد و نیروهای جوان را در صف اول آسیب قرار می‌دهد. با‌این‌حال «کریستالینا جورجیوا» در نشست سالانه این نهاد در بانکوک تأکید کرد که رشد هوش مصنوعی همچنین منجر به رشد ۳ درصدی اقتصاد جهان در میانه بحران انرژی شده است. طبق برآوردهای این نهاد، رونق ساخت سخت‌افزارهای هوش مصنوعی در آسیا نه‌تنها تا ۱ واحد درصد به رشد کشورهای پیشرفته اضافه می‌کند، بلکه می‌تواند افت ناشی از پیری جمعیت منطقه را نیز مهار کند.

گزارش صندوق بین‌المللی پولنشان می‌دهد که چهار قطب اصلی صادرات سخت‌افزار هوش مصنوعی در آسیا یعنی تایوان، کره جنوبی، تایلند و مالزی، به‌طور میانگین رشدی ۴.۴ درصد بالاتر از پیش‌بینی‌های اولیه ثبت کرده‌اند. برای مثال، رشد اقتصادی کره جنوبی در سه‌ماهه اول به‌جای برآورد ۱.۸ درصدی ماه آوریل، به رقم چشمگیر ۷.۵ درصد رسید. جورجیوا در سخنرانی هفته گذشته خود در سنگاپور نیز اشاره کرده بود که سخت‌افزارهای هوش مصنوعی و تجهیزات مرتبط، اکنون بیش از یک‌دهم کل تجارت کالایی جهان را در اختیار دارند و سهم سرمایه‌گذاری در این حوزه از تولید ناخالص داخلی، به‌زودی از سرمایه‌گذاری‌های تاریخی ساخت شبکه راه‌آهن یا زیرساخت‌های سراسری برق فراتر خواهد رفت.

با این همه، مدیرعامل صندوق بین‌المللی پول هشدار داده که رونق ناشی از این فناوری عمدتاً به همین زنجیره تأمین محدود مانده و بیشتر کشورهای جهان از آن بی‌بهره‌اند. علاوه‌براین، افزایش بهای انرژی به دلیل جنگ در خاورمیانه باعث شده تا این نهاد پیش‌بینی رشد جهانی سال ۲۰۲۶ را از ۳.۵ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۳ درصد کاهش دهد.

اثرات هوش مصنوعی بر فرصت‌های شغلی و چالش جدی نسل جوان

در سوی دیگر این معادله، تبعات نگران‌کننده فناوری جدید بر آینده نیروی کار قرار دارد. جورجیوا هوش مصنوعی را به یک «سونامی با حرکت کُند» تشبیه کرد که در نهایت حدود ۴۰ درصد از مشاغل کل دنیا را دستخوش دگرگونی، افت جایگاه یا حذف کامل خواهد کرد. این تأثیر در اقتصادهای پیشرفته بسیار عمیق‌تر بوده و به حدود ۶۰ درصد مشاغل می‌رسد، درحالی‌که در کشورهای کم‌درآمد در سطح تقریبی ۲۳ درصد باقی می‌ماند. البته این رقم پایین‌تر در کشورهای فقیر به معنای امنیت شغلی بیشتر نیست، بلکه ناشی از تأخیر در ورود و دسترسی به این فناوری در آن مناطق است.

نیروهای کار جوان و فارغ‌التحصیلانی که تازه وارد بازار اشتغال می‌شوند، اولین قربانیان این موج ارزیابی شده‌اند؛ چرا که هوش مصنوعی دقیقاً همان وظایف روتین و اداریِ ساده‌ای را پوشش می‌دهد که موقعیت‌های شغلی پایه‌ای بر مبنای آنها تعریف شده‌اند. در جریان همین نشست، «تارمان شانموگاراتنام»، رئیس‌جمهور سنگاپور، یادآور شد که تقاضا برای اولین شغل فارغ‌التحصیلان هم‌اکنون رو به کاهش است و هشدار داد که در صورت تعلل دولت‌ها در اقدام مناسب، فاصله و شکاف میان کشورهای ثروتمند و درحال توسعه عمیق‌تر خواهد شد.

علاوه‌بر بحران اشتغال، انتقال بخش بزرگی از جریان درآمد از کارگران به سمت دارندگان سرمایه و شرکت‌های بزرگ فناوری می‌تواند منابع مالیاتی اصلی دولت‌ها را تضعیف کرده و درآمدهای عمومی را تحت فشار شدیدی قرار دهد. از سویی دیگر، هزینه‌های سرسام‌آور توسعه فناوری و بدهی‌های سنگین شرکت‌های بزرگ این حوزه، بستری تورم‌زا ایجاد کرده که در صورت افت سودآوری، ممکن است بازارهای مالی را دچار تلاطم کند. در چنین شرایطی، «آجی بانگا»، رئیس بانک جهانی، اعلام کرد که این نهاد توجه خود را بر توسعه ابزارهای «هوش مصنوعی کوچک» متمرکز کرده است؛ سامانه‌هایی مستقل از مدل‌های زبانی بزرگ که ویژه نیازهای بازارهای نوظهور مانند کشاورزان، درمانگاه‌ها و کلاس‌های درس طراحی می‌شوند.

در کنار چالش‌های کار، هوش مصنوعی فرصتی کم‌نظیر برای مدیریت چالش‌های جمعیتی آسیا به حساب می‌آید. آمار ارائه‌شده در کتاب تازه صندوق بین‌المللی پول نشان می‌دهد که کشورهایی همچون چین، ژاپن و کره جنوبی تا سال ۲۰۵۰ میلادی نزدیک به ۲۵ درصد از نیروی کار فعال خود را بر اثر سالخوردگی جمعیت از دست خواهند داد؛ آسیبی که رشد بهره‌وری فناوری هوش مصنوعی توانایی جبران آن را دارد.

«کریشنا سرینیواسان»، مدیر بخش آسیا و اقیانوسیه صندوق بین‌المللی پول، با تأکید بر این موضوع خاطرنشان کرده که سیاست‌گذاران باید میان ارتقای توانمندی نیروهای کار و خودکارسازی کامل شغل‌ها تعادل برقرار کنند. به گفته او، هرچند اقتصادهای پیشرفته آمادگی بالاتری برای بهره‌گیری از فرصت‌های این حوزه دارند، اما اجرای برنامه‌های اصلاحی و مهارت‌آموزی در بازارهای نوظهور می‌تواند پذیرش این فناوری را تا یک دهه شتاب بخشد.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.