زنگ خطر برای سلامت عمومی: اعتماد جهانی به علم به ۷۲ درصد سقوط کرد

یافته‌های یک پژوهش جدید نشان می‌دهد که میزان اعتماد عمومی به علم در سطح جهان، به رقمی پایین‌تر از دوران پیش از شیوع همه‌گیری کووید-۱۹ کاهش پیدا کرده است. در جریان سومین موج از پژوهش «پایش جهانی ولکام» که گسترده‌ترین ارزیابی بین‌المللی درباره دیدگاه و احساسات مردم نسبت به علم محسوب می‌شود، بیش از ۱۴۰ هزار نفر در ۱۴۰ کشور مورد نظرسنجی قرار گرفتند.

براساسآمار این گزارشنسبت افرادی که حداقل تا حدی به علم ابراز اعتماد کرده بودند، در سال ۲۰۱۸ برابر با ۷۷ درصد بوده؛ این رقم در سال ۲۰۲۰ به ۸۰ درصد افزایش یافته، اما در سال ۲۰۲۵ با روندی کاهشی به ۷۲ درصد سقوط کرده است. داده‌ها همچنین مشخص کرده‌اند افرادی که شرایط مالی نامناسب‌تری را تجربه می‌کنند یا اعتماد کمتری به نظام سلامت کشور خود دارند، تمایل بسیار کمتری به اعتماد به علم نشان می‌دهند.

براساس این ارزیابی، تنها ۲۱ درصد از پاسخ‌دهندگان در جنوب صحرای آفریقا اعلام کرده‌اند که اعتماد «بسیار زیادی» به علم دارند، درحالی‌که این رقم در اروپای غربی به ۵۴ درصد می‌رسد. کارشناسان هشدار می‌دهند که این سطوح پایین از اعتماد می‌تواند نحوه عملکرد برنامه‌های سلامت را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد.

«جان-آرنه روتینگن»، مدیرعامل بنیاد ولکام، در این زمینه اعلام کرده است

«اعتماد عمومی مشخص می‌کند که آیا پیشرفت‌های علمی می‌توانند تحولی محسوس و معنادار در زندگی مردم ایجاد کنند یا خیر. در شرایطی که جهان با چالش‌های گسترده‌ای از بیماری‌های عفونی گرفته تا تغییرات اقلیمی و مسائل سلامت روان روبه‌رو است، علم توانایی ایجاد آینده‌ای سالم‌تر را دارد، اما این اتفاق تنها در صورتی ممکن خواهد بود که مردم باور داشته باشند علم نیرویی در جهت خیر و منفعت همگانی است.»

با وجود رشد مقطعی اعتماد به علم در طول همه‌گیری کووید-۱۹ در سراسر جهان، در مناطقی چون جنوب صحرای آفریقا، آسیای مرکزی و غرب آسیا افتی پیوسته در تمام طول سه دوره این نظرسنجی به ثبت رسیده است. در آسیای مرکزی این روند به شکل ملایم‌تر شدن دیدگاه‌ها نمایان شده و افراد از اعتماد «بسیار زیاد» به سمت «تا حدی» قابل اعتماد حرکت کرده‌اند؛ بااین‌حال، در جنوب صحرای آفریقا و غرب آسیا مواضع عمومی سرسختانه‌تر شده و نسبت کسانی که گفته‌اند به علم «چندان اعتماد ندارند» یا «اصلاً اعتماد ندارند»، افزایش یافته است.

ریشه‌های کاهش اعتماد به علم و تأثیر آن بر بهداشت عمومی

در جنوب صحرای آفریقا، با وجود تفاوت‌های موجود میان کشورها، در مجموع تنها ۲۸ درصد از پاسخ‌دهندگان معتقد بودند که علم برای «اکثر مردم» کشورشان سودمند واقع شده است. دکتر «انیسه احمد»، مدیر برنامه‌های سازمان غیردولتی بهداشتی «Amref Health Africa»دراین‌باره می‌گوید

«مردم سراسر آفریقا در سال‌های اخیر شوک‌ها و بحران‌های بزرگی را پشت سر گذاشته‌اند؛ از جمله افزایش هزینه‌های زندگی و ناامنی اقتصادی، پیامدهای ماندگار کووید-۱۹، فشارهای فزاینده بر نظام‌های درمانی، شیوع مکرر بیماری‌هایی مانند آبله میمون، ویروس ماربورگ و ابولا، در کنار درگیری‌ها، آوارگی و تأثیرات رو به رشد تغییرات اقلیمی بر سلامت عمومی. اگر خانواده‌ها در مضیقه مالی باشند، کلینیک‌ها با کمبود دارو و کادر درمانی مواجه شوند یا جوامع حس کنند از فرایند تصمیم‌گیری کنار گذاشته شده‌اند، اعتماد آسیب خواهد دید.»

او با اشاره به اینکه اعتماد یک ویژگی مهم برای پیشبرد برنامه‌های بهداشتی است، در ادامه می‌گوید

«جوامع محلی ممکن است علم را تنها از طریق تجربیات عملی نظیر پویش‌های واکسیناسیون، کلینیک‌های سیار سلامت مادران، یا مراجعه بهورزان به درِ منازل لمس کنند. اگر مردم به نهادهای ارائه‌دهنده این خدمات اعتماد نداشته باشند یا حس کنند این برنامه‌ها بازتاب‌دهنده واقعیت‌ها و اولویت‌های زندگی خودشان نیست، اجرای آنها به‌مراتب دشوارتر خواهد شد.»

این گزارش در شرایطی منتشر شده که سیستم‌های درمانی در بسیاری از کشورهای آفریقایی در پی کاهش کمک‌های مالی اهداکنندگان سنتی بزرگ از جمله ایالات متحده و بریتانیا با چالش‌های سنگینی روبه‌رو هستند. به گفته احمد، سطح پایین اعتماد همچنین به گسترش شایعات و اطلاعات نادرست، به‌ویژه در بستر شبکه‌های اجتماعی، دامن زده است.

دکتر «اولین گیتائو»، مدیر ارشد علمی بنیاد «علم برای آفریقا» و عضو کارگروه راهبری این گزارش، توضیح داد که کمبود امکانات برای آزمایش‌های تشخیصی آزمایشگاهی در مراحل اولیه شیوع بیماری در کنگو، عامل اصلی شکل‌گیری این بی‌اعتمادی بوده است: «تمام راهکارهایی که می‌گفتیم مؤثر واقع خواهند شد، به‌راحتی در دسترس قرار نداشتند؛ به همین دلیل، در شرایطی که مردم می‌دانستند چه اقداماتی باید انجام دهند، این اقدامات را پس زدند، زیرا احساس می‌کردند روندها بیش از اندازه طولانی شده است.»

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.