بر اساس داده‌های منتشرشده از سوی مؤسسه تخصصی TeleGeography، کابل‌های ارتباطی زیردریایی متعددی در محدوده خلیج فارس و تنگه هرمز فعالیت دارند. از جمله مسیرهای مهم این منطقه می‌توان به سامانه‌های FALCON، AAE-1 و Gulf Bridge International اشاره کرد که در اتصال کشورهای منطقه به شبکه جهانی اینترنت نقش دارند.

آسیب‌پذیری ارتباطات منطقه در برابر اختلال در کابل‌ها

اهمیت این مسیرها زمانی بیشتر آشکار می‌شود که بدانیم برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس برای دسترسی به شبکه‌های بین‌المللی به مسیرهای عبوری از تنگه هرمز وابستگی قابل توجهی دارند.

بر اساس تحلیل‌های منتشرشده، کشورهای بحرین، کویت و قطر از جمله کشورهایی هستند که بخشی از ارتباطات بین‌المللی آنها از مسیر کابل‌های عبوری از این محدوده تأمین می‌شود. با این حال، این کشورها از مسیرهای زمینی جایگزین نیز برخوردارند و میزان ظرفیت این مسیرها برای جبران کامل اختلال احتمالی در کابل‌های زیردریایی محل توجه کارشناسان است.

امارات متحده عربی نیز به دلیل برخورداری از ایستگاه‌های اتصال کابل در سواحل دریای عمان، از جمله فجیره، گزینه‌های متنوع‌تری برای دسترسی به مسیرهای ارتباطی خارج از خلیج فارس دارد. در مقابل، بخش عمده ظرفیت ارتباطات بین‌المللی عربستان سعودی از مسیر کابل‌هایی تأمین می‌شود که در ساحل دریای سرخ فرود می‌آیند.

ایران؛ هم در مسیر کابل‌ها و هم در معادلات ارتباطی منطقه

ایران نیز بخشی از زیرساخت ارتباطی خود را از طریق کابل‌های زیردریایی و مسیرهای فیبر نوری زمینی تأمین می‌کند. برخی از سامانه‌های عبوری از محدوده خلیج فارس در بنادر ایران نیز ایستگاه اتصال دارند؛ موضوعی که نشان می‌دهد هرگونه آسیب به این زیرساخت‌ها می‌تواند علاوه بر کشورهای همسایه، بر ارتباطات بین‌المللی ایران نیز اثرگذار باشد.

در هفته‌های اخیر، موضوع امنیت کابل‌های زیردریایی در پی اظهارات برخی مقام‌های ایرانی درباره احتمال هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های ارتباطی منطقه در صورت تشدید درگیری‌ها، مورد توجه رسانه‌ها و تحلیلگران بین‌المللی قرار گرفته است.

خبرگزاری رویترز در گزارشی در ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶، به نقل از دو مقام ارشد امنیتی ایران، از بررسی سناریوهایی برای هدف قرار دادن کابل‌های ارتباطی زیردریایی در صورت حمله مجدد آمریکا و اسرائیل به ایران خبر داد. با این حال، کارشناسان تأکید کرده‌اند که تنگه هرمز سهمی کمتر از یک درصد از پهنای باند بین‌المللی جهان را در اختیار دارد؛ بنابراین، پیامد اصلی اختلال در این مسیرها متوجه ارتباطات منطقه‌ای خواهد بود، نه توقف اینترنت در سطح جهان.

کریدورهای زمینی؛ مسیر جایگزین برای کاهش وابستگی

در چنین شرایطی، توسعه مسیرهای زمینی انتقال داده و ایجاد کریدورهای ارتباطی جایگزین می‌تواند به افزایش تاب‌آوری شبکه‌های منطقه کمک کند.

در همین راستا، ایران، ترکمنستان و قزاقستان در حاشیه کنفرانس سران اتحادیه بین‌المللی مخابرات در دوحه، به توافق اولیه برای بررسی ایجاد یک کریدور دیجیتال مشترک دست یافتند؛ مسیری که قرار است آسیای مرکزی را به خلیج فارس متصل کند و ظرفیت ارتباطی کشورهای مشارکت‌کننده را افزایش دهد.

همچنین در جریان همین کنفرانس، پیشنهاد ایران برای توسعه کریدورهای تاب‌آوری دیجیتال مطرح شد که بر اتصال شبکه‌های فیبر نوری کشورها، توسعه مسیرهای زمینی در کنار کابل‌های زیردریایی و هماهنگی برای استفاده از مسیرهای جایگزین در زمان بروز اختلال متمرکز است.

امنیت اینترنت، بخشی از امنیت زیرساختی منطقه

آنچه تحولات اخیر نشان می‌دهد، این است که امنیت ارتباطات دیجیتال دیگر صرفاً موضوعی فنی و محدود به اپراتورها و شرکت‌های مخابراتی نیست؛ بلکه به یکی از مؤلفه‌های امنیت اقتصادی و راهبردی کشورها تبدیل شده است.

اختلال در کابل‌های زیردریایی می‌تواند بر خدمات بانکی، تجارت الکترونیکی، مراکز داده، خدمات ابری و ارتباطات بین‌المللی اثر بگذارد. از این رو، تنوع‌بخشی به مسیرهای انتقال داده، توسعه شبکه‌های زمینی و همکاری منطقه‌ای برای حفاظت و ترمیم زیرساخت‌های ارتباطی، اهمیتی هم‌سنگ امنیت مسیرهای انتقال انرژی پیدا کرده است.

به این ترتیب، تنگه هرمز را باید نه فقط یک گذرگاه حیاتی برای نفت و گاز، بلکه یکی از نقاط حساس در نقشه ارتباطات دیجیتال منطقه دانست؛ گذرگاهی که امنیت آن می‌تواند بر پایداری اقتصاد دیجیتال کشورهای حاشیه خلیج فارس و از جمله ایران اثرگذار باشد.

انتهای پیام