نشست تخصصی «بررسی تحولات جهانی در معماری تنظیم‌گری رسانه‌ها؛ نسل پنجم تنظیم‌گری و الزامات هماهنگی میان تنظیم‌گران سکوهای رسانه‌ای» در مرکز پژوهش‌های مجلس برگزار شد. سخنرانان بر گذار از تنظیم‌گری سنتی به تنظیم‌گری نسل پنجم، مبتنی بر مشارکت، ارزیابی ریسک و هماهنگی میان نهادهای تنظیم‌گر تأکید کردند و مهم‌ترین خلأ را نبود سازوکار روشن برای مشارکت بخش خصوصی و هم‌تنظیم‌گری دانستند.

در ابتدای این نشست، محسنیان، مدیر گروه رسانه، ارتباطات و فضای مجازی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، پس از خوش‌آمدگویی اظهار کرد: تجربه طرح‌های مختلفی همچون طرح نظام‌بخشی به فضای مجازی، حمایت و رسیدگی به تخلفات صوت و تصویر فراگیر، حفاظت از داده‌ها و اطلاعات شخصی و طرح مقابله با اخبار جعلی که اخیراً درگیر آن بوده‌ایم، نشان می‌دهد که باید به سمت تحول تنظیم‌گری حرکت کنیم؛ چرا که تنظیم‌گری سنتی دیگر کارآیی لازم را ندارد. بنابراین باید نوعی از تنظیم‌گری را در نظر بگیریم که خودتنظیم‌گری و تنظیم‌گری مشارکتی را نیز در خود داشته باشد. البته این ایده از اولویت‌های پژوهشی سال گذشته گروه بوده است که متأسفانه به دلیل مشغولیت‌های ناشی از شرایط، تاکنون به‌صورت جدی به آن پرداخته نشده است، این جلسه اولین جلسه‌ای است که میخواهیم تحولات جهانی در معماری تنظیم‌گری رسانه‌ها را بررسی کنیم.

در ادامه نشست مهدی ابطحی، مشاور اقتصاد دیجیتال مرکز پژوهش‌های اتاق بازرگانی ایران، با اشاره به مدل بلوغ تنظیم‌گری اتحادیه بین‌المللی مخابرات گفت: نسل‌های نخست تا چهارم تنظیم‌گری ارتباطات معمولاً پدیده‌ها را یکپارچه می‌بینند، اما نسل پنجم روی پیوستار مشارکت و سطح ریسک قرار می‌گیرد. ابطحی افزود زیرساخت هماهنگی و مشارکت در تنظیم‌گری ایران تغییر اساسی نکرده و بازیگران اصلی بخش خصوصی حضور مؤثری ندارند؛ در حالی که در برخی کشورها بین یک‌سوم تا بیش از نیمی از ترکیب کمیسیون تنظیم مقررات به نمایندگان منتخب تشکل‌های خصوصی اختصاص دارد، به شرط آنکه نماینده شرکت خاصی نباشند و در موضوعات دارای تعارض منافع حق رأی نداشته باشند. او همچنین به خلأ الزام تنظیم‌گر برای پاسخ به نظرات بخش خصوصی اشاره کرد و گفت در حوزه رسانه، سازوکار روشن مشارکت بخش خصوصی تعریف نشده است و این ضعف ما است.

در بخش دیگر از نشست، حمزه امیری، مدیر مطالعات تنظیم‌گری سازمان صوت و تصویر فراگیر (ساترا)، با تأکید بر همگرایی رسانه‌ها گفت: همگرایی تا جایی پیش رفته است که اپراتور امروز در محتوا سرمایه‌گذاری می‌کند و سرویس محتوایی می‌سازد؛ این یعنی دیگر نمی‌توان با اصول تنظیم‌گری نسل‌های قبل کار کرد و زیست‌بوم به هم پیوسته شده است. وی گفت مدل تعامل، تبادل داده، تفاهم‌نامه و حکمیت در ساترا طراحی شده است، ولی مجالی برای اجرای گسترده آن نبوده است. در بخش دیگر صحبت‌ها، امیری اشاره کرد مقاومت کلاسیک دستگاهی و ایجاد شاخه‌های موازی، نقش نهادی تنظیم‌گری را تضعیف کرده است.

علی‌اکبر محمودی مهریزی، معاون تنظیم‌بازار و تسهیل‌گری ساترا، بر ضرورت ورود تنظیم‌گر برای فراهم ساختن زیست‌بوم رسانه برای پدیده‌های نوین رسانه‌ای اشاره کرد و گفت: موضوعات جدید محتوایی همواره چالش‌های خود را برای تنظیم‌گری دارند. برای مثال، ساترا در تلاش است اول الزامات حضور میکرودراما را فراهم کند و سپس به تنظیم‌گری محتوایی آن‌ها بپردازد؛ چراکه میکرودراما فقط مسئله محتوا نیست و اقتصاد آن اهمیت دارد. به گفته او، اگر مسیر پرداخت خرد و خرید آنی برای ادامه فعالیت این‌گونه از سریال‌ها روان نباشد، تنظیم‌گری محتوایی آن نیز روی هوا می‌ماند؛ چراکه این مسائل به هم وابسته‌اند؛ یعنی اگر چارچوب هویتی و کیف پول مشخص برای پدیدآورندگان مشخص نباشد، نمی‌توان رد پول و مسئولیت محتوا را رصد کرد.

امهران ده‌نمکی، فعال حوزه پلتفرمی و دبیر مجمع رصتا نیز در جلسه حضور داشت و با انتقاد از فاصله سند تا اجرا گفت: حتی در اختلال‌های اینترنت دوره جنگ هم حمایت مؤثری از بخش خصوصی نشد و فعالان خودشان به دنبال تأمین نیازهای خود از جمله اینترنت رفتند. او تعدد مقرره، بروکراسی و نبود قطعیت را مانع رقابت دانست و خواستار اولویت‌یافتن تسهیل‌گری و کاهش اصطکاک اداری شد.

حسن میثمی، مدیرکل توسعه فناوری‌های نوین و تحول دیجیتال وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، با اشاره به سابقه ۲۴ ساله تنظیم‌گری اینترنت در ایران گفت این تجربه ۲۴ ساله نشان می‌دهد تنظیم‌گری بد یا بازیگر آنارشیست می‌سازد یا فعالان را حذف می‌کند. او شاه‌بیت نسل پنجم تنظیم‌گری را مشارکت داشت که بخشی از آن همکاری میان نهادهایی مانند ساترا و ارشاد است و بخش دیگر مشارکت سایر ذینفعان ازجمله بخش خصوصی در مقرره گذاری است.

مهدی کوهیان، پژوهشگر و فعال حقوقی حوزه رسانه، گفت نقطه عزیمت ما ابتدا باید قانون اساسی و سیاست‌های کلی نظام باشد؛ چراکه در این قوانین مادر، حدود صلاحیت مراجع دستگاهی برای ما مشخص شده است. وی اصل ۱۷۵ را نمونه‌ای پیشرفته از تنظیم‌گری دانست که مداخله رهبری، نظارت قوای سه‌گانه و تعیین خط‌مشی و نحوه اداره با قانون را پیش‌بینی کرده، اما بیش از چهار دهه از آن گذشته و این سازوکار قانونی هنوز اجرا نشده و سازمان صداوسیما بر اساس یک فرمان موقت اداره می‌شود. کوهیان گفت مشروح مذاکرات قانون اساسی به ما جایگاه صداوسیما را نشان می‌دهد. در مشروح مذاکرات اصل ۱۷۵ سخن از «صداوسیمای جمهوری اسلامی» شده است، نه صرفاً به عنوان یک «سازمان» که تصدی‌گر باشد. صداوسیما در جایگاه و شأن قوه چهارم پیش‌بینی شده، اما با نگاه سازمانی و تصدی‌گری فعلی جاری در آن به حوزه رسانه، شأن آن فروکاسته شده است و نتوانسته هدف مرجعیت را اجرا کند.

هاشمی، نماینده مرکز ملی فضای مجازی، از تدوین سند نظام جامع تنظیم‌گری خبر داد که در آن اهداف، اصول، سطوح صلاحیت، هم‌پوشانی‌ها، هماهنگی میان تنظیم‌گران و هوشمندسازی دیده شده است. به گفته او، این سند یک سند سیاستی است و با طرح نظام‌بخشی مجلس که ماهیت قانونی دارد، یکسان نیست؛ بخشی از احکام آن لازم‌الاجرا و بخشی توصیه‌ای است.

در انتهای جلسه محمدرضا دادگستر، مدیر میز تنظیم‌گری اندیشکده حکمرانی شریف، گفت: ما باید به سمت شناخت و درک چرخه تنظیم‌گری حرکت کنیم. این چرخه مبتنی بر این باور است که در برابر مرحله ابتدایی شکل‌گیری زیست‌بوم، اصولاً رویکرد سخت‌گیرانه موفق نیست. این را نه فقط در غرب، بلکه در تجربه شرق هم می‌توان مشاهده کرد. گزارش اخیر فایننشال تایمز درباره زیست‌بوم دیجیتال و هوش مصنوعی چین اساساً بر همین رویکرد مرحله‌محور استوار است. تجربه چین نشان می‌دهد در ابتدای شکل‌گیری زیست‌بوم، تنظیم‌گری با مراحل سخت‌گیرانه در دستور کار قرار نمی‌گیرد؛ از تسهیل‌گری استفاده می‌شود و وقتی شرکت‌ها پا گرفتند و زیست‌بوم شکل گرفت، به سمت رویکرد سخت‌گیرانه متمایل می‌شود.

انتهای پیام