دکتر محمدامین آقامیری، دبیر شورای عالی و رئیس مرکز ملی فضای مجازی، با اشاره به تحولات فضای مجازی طی حدود سه دهه گذشته، این فضا را از مجموعه‌ای از ابزارهای ارتباطی و خدماتی به بستری فراگیر برای زندگی اجتماعی، اقتصادی، آموزشی و فرهنگی مردم توصیف کرد و گفت: امروز بخش قابل توجهی از فعالیت‌هایی که مردم در جامعه فیزیکی انجام می‌دهند، در جامعه مجازی نیز جریان دارد و این تحول، ضرورت سیاست‌گذاری و راهبری هوشمندانه این حوزه را دوچندان کرده است.

از ابزارهای ارتباطی تا شکل‌گیری جامعه مجازی

آقامیری با اشاره به روند شکل‌گیری و توسعه فضای مجازی در کشور از اواسط دهه ۱۳۷۰ اظهار کرد: در سال‌های ابتدایی، فضای مجازی بیشتر به‌عنوان مجموعه‌ای از ابزارها و امکانات جدید شناخته می‌شد که انجام برخی فعالیت‌ها را به شیوه‌ای متفاوت امکان‌پذیر می‌کرد، اما امروز با جامعه‌ای مواجه هستیم که مردم در آن زندگی می‌کنند؛ کسب‌وکار دارند، آموزش می‌بینند، تفریح می‌کنند، ارتباطات خانوادگی و بین‌المللی خود را توسعه می‌دهند و بخش قابل توجهی از نیازهای روزمره‌شان را از طریق آن برطرف می‌کنند.

وی افزود: فضای مجازی دیگر صرفاً یک ابزار نیست، بلکه به محیطی برای زیست اجتماعی مردم تبدیل شده است. ازاین‌رو، اگر این فضا به‌درستی مورد توجه قرار نگیرد، ممکن است مسیر توسعه آن به‌درستی مشخص نشود و جامعه نیز نتواند چشم‌انداز روشنی برای آینده این زیست‌بوم ترسیم کند.

نقش شورای عالی فضای مجازی در سیاست‌گذاری و راهبری

دبیر شورای عالی فضای مجازی با اشاره به تشکیل این شورا و مرکز ملی فضای مجازی در سال ۱۳۹۰ بر اساس دستور مقام معظم رهبری، تصریح کرد: با تأسیس شورای عالی فضای مجازی و مرکز ملی فضای مجازی، متولی مشخصی برای سیاست‌گذاری، راهبری و تصمیم‌گیری در این حوزه شکل گرفت و موضوعات کلان و مهمی همچون شبکه ملی اطلاعات، فضای مجازی کودکان و نوجوانان و سایر مسائل راهبردی در دستور کار قرار گرفت.

وی ادامه داد: پیگیری این موضوعات و فراهم کردن زمینه تحقق اهداف کشور در فضای مجازی از جمله مسئولیت‌هایی است که بر عهده این مجموعه قرار دارد.

فضای مجازی؛ فرصتی برای توسعه عدالت و کاهش شکاف‌های جغرافیایی

آقامیری با تأکید بر ظرفیت‌های گسترده فضای مجازی برای توسعه عدالت گفت: این فضا فرصت‌های کم‌نظیری برای دسترسی برابر مردم به امکانات و خدمات فراهم می‌کند. یکی از مهم‌ترین کارکردهای آن، کاهش محدودیت‌های ناشی از زمان و مکان و ایجاد فرصت‌های برابرتر برای آحاد جامعه است.

وی با اشاره به ظرفیت فضای مجازی در حوزه عدالت آموزشی اظهار کرد: از طریق این بستر می‌توان آموزش‌ها، محتوای درسی و حتی امکان تعامل با بهترین معلمان را در اختیار دانش‌آموزان دورترین نقاط کشور قرار داد. به این ترتیب، محل زندگی افراد نباید مانعی برای بهره‌مندی آنان از فرصت‌های آموزشی باکیفیت باشد.

رئیس مرکز ملی فضای مجازی افزود: همین ظرفیت در حوزه خدمات دولتی نیز وجود دارد. مردم می‌توانند بدون نیاز به سفر به مراکز استان‌ها یا پایتخت، از محل زندگی خود به خدمات مورد نیاز دسترسی پیدا کنند و از فرصت‌های مشابه سایر شهروندان بهره‌مند شوند.

وی همچنین با اشاره به نقش فضای مجازی در توسعه عدالت اقتصادی و دسترسی به بازارها گفت: تولیدکنندگان و صاحبان کسب‌وکار می‌توانند محصولات خود را در بسترهای دیجیتال عرضه کنند، بدون آنکه ناچار باشند برای فروش محصولاتشان به شهرهای بزرگ یا پایتخت مراجعه کنند. این ظرفیت امکان حضور در بازاری گسترده‌تر و رقابت با سایر فعالان اقتصادی را فراهم می‌کند.

آقامیری خاطرنشان کرد: حذف محدودیت‌های زمانی و مکانی در فضای مجازی می‌تواند زمینه‌ساز توسعه عدالت در حوزه‌های مختلف شود و فرصت‌های بیشتری برای مشارکت مردم در فعالیت‌های اقتصادی، آموزشی و اجتماعی فراهم آورد.

افزایش شفافیت و بهره‌وری با توسعه خدمات دیجیتال

دبیر شورای عالی فضای مجازی با اشاره به آثار فضای مجازی بر شفافیت و بهره‌وری بیان کرد: استفاده صحیح از ظرفیت‌های دیجیتال می‌تواند به کاهش خطاها، محدود کردن زمینه‌های فساد و افزایش کارآمدی در اداره امور منجر شود.

وی افزود: هنگامی که داده‌های دقیق و قابل اتکا در دسترس باشد، امکان شناسایی گلوگاه‌ها، بررسی آسیب‌ها و اصلاح فرایندها فراهم می‌شود. در چنین شرایطی، تصمیم‌گیری‌ها می‌تواند بر پایه اطلاعات دقیق‌تری صورت گیرد و مدیریت خدمات و منابع نیز بهبود یابد.

فضای مجازی؛ بستری برای معرفی فرهنگ و تمدن ایرانی در جهان

آقامیری با اشاره به ظرفیت‌های بین‌المللی فضای مجازی اظهار کرد: در گذشته، معرفی فرهنگ، تمدن، ارزش‌ها و اصول ایرانی به مردم سایر کشورها مستلزم طی کردن فرایندهای پیچیده‌ای همچون تولید و ترجمه کتاب، دریافت مجوزهای انتشار و فراهم کردن مقدمات توزیع محتوا بود، اما امروز بسیاری از این محدودیت‌ها با استفاده از بسترهای دیجیتال کاهش یافته است.

وی ادامه داد: فضای مجازی این امکان را فراهم کرده است که محتوای فرهنگی و تمدنی کشور با سرعت و سهولت بیشتری در سطح بین‌المللی منتشر شود و در معرض دید مخاطبان جهانی قرار گیرد. البته این ظرفیت ماهیتی دوسویه دارد؛ همان‌طور که مردم کشور به محتوای بین‌المللی دسترسی پیدا می‌کنند، فرهنگ، ارزش‌ها و دیدگاه‌های ایرانی نیز می‌تواند در سایر کشورها منتشر شود و بر مخاطبان اثر بگذارد.

توسعه اقتصاد دیجیتال با وجود چالش‌ها

رئیس مرکز ملی فضای مجازی با اشاره به ظرفیت‌های زیست‌بوم دیجیتال کشور گفت: امروز این زیست‌بوم امکان توسعه خدمات و تأمین بخشی از نیازهای کشور در داخل را فراهم کرده است. اقتصاد دیجیتال نیز با وجود مشکلات، محدودیت‌ها و چالش‌هایی که پیش روی آن قرار دارد، مسیر پویایی و رشد خود را دنبال می‌کند.

وی افزود: توسعه این اقتصاد نیازمند توجه به موانع موجود، تقویت ظرفیت‌های داخلی و فراهم کردن شرایط مناسب برای فعالیت کسب‌وکارهای دیجیتال است. با تداوم این روند و رفع چالش‌ها، می‌توان به گسترش خدمات و افزایش سهم اقتصاد دیجیتال در فعالیت‌های کشور امیدوار بود.

ضرورت مدیریت آسیب‌های فضای مجازی به‌ویژه برای کودکان و نوجوانان

آقامیری با تأکید بر اینکه توسعه فضای مجازی در کنار فرصت‌های گسترده، با آسیب‌ها و تهدیدهایی نیز همراه است، اظهار کرد: همانند سایر فناوری‌ها، از صنعت خودرو گرفته تا حوزه پزشکی، فضای مجازی نیز در کنار مزایای خود، مخاطراتی دارد که باید برای مدیریت و کاهش آن‌ها راهکارهای مؤثر در نظر گرفته شود.

وی از جمله این مخاطرات به آسیب‌پذیری کودکان و نوجوانان، خدمات اعتیادآور، کلاهبرداری‌های اینترنتی و حملات فیشینگ اشاره کرد و گفت: این مسائل مختص یک کشور نیست و دولت‌ها و نهادهای مختلف در سراسر جهان در تلاش‌اند با اتخاذ سیاست‌ها و تدابیر مناسب، آسیب‌های ناشی از فعالیت در فضای مجازی را کاهش دهند.

دبیر شورای عالی فضای مجازی افزود: در این میان، حفاظت از کودکان و نوجوانان اهمیت ویژه‌ای دارد و طی یک سال و نیم گذشته نیز موضوع صیانت از این گروه سنی از جمله مسائل مهم مورد توجه قانون‌گذاران در کشورهای مختلف بوده است.

فضای سایبری؛ یکی از میدان‌های اصلی رقابت و تقابل کشورها

آقامیری در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ابعاد امنیتی فضای مجازی گفت: در کنار فرصت‌ها و چالش‌های عمومی این حوزه، کشور با مسئله مهم دیگری نیز مواجه است که به رقابت‌های فناورانه و تقابل‌های امنیتی در فضای سایبری مربوط می‌شود؛ موضوعی که در اسناد دفاعی و امنیتی کشورهای مختلف نیز مورد توجه قرار گرفته است.

وی با بیان اینکه در ادبیات دفاعی امروز، علاوه بر میدان‌های سنتی زمینی، دریایی و هوایی، حوزه فضا و فضای سایبری نیز به‌عنوان میدان‌های مهم تقابل مطرح هستند، تصریح کرد: فضای سایبری به یکی از عرصه‌های جدی رقابت فناوری و اقداماتی تبدیل شده است که می‌تواند با هدف آسیب رساندن به مردم، زیرساخت‌ها و حاکمیت کشورها مورد استفاده قرار گیرد.

از حملات سایبری تا جنگ شناختی و دستکاری اجتماعی

رئیس مرکز ملی فضای مجازی با تشریح ابعاد مختلف جنگ سایبری اظهار کرد: یکی از ابعاد این جنگ، حملات فنی از جمله هک کردن سامانه‌ها، از کار انداختن خدمات و ایجاد اختلال در زندگی روزمره مردم است. در بُعد دیگر، داده‌های موجود در فضای مجازی می‌توانند برای اهداف نظامی و امنیتی مورد بهره‌برداری قرار گیرند.

وی افزود: بُعد مهم دیگر، جنگ شناختی است که با هدف تأثیرگذاری بر افکار عمومی، جهت‌دهی به جریان‌های اجتماعی و تغییر رفتار جوامع دنبال می‌شود. دستکاری اجتماعی و اثرگذاری هدفمند بر نگرش‌ها و رفتارهای عمومی از جمله موضوعاتی است که در این چارچوب مورد توجه قرار می‌گیرد.

آقامیری با اشاره به استفاده از ابزارهای سایبری برای آسیب رساندن به زیرساخت‌های حیاتی کشورها خاطرنشان کرد: حمله بدافزاری استاکس‌نت علیه تأسیسات هسته‌ای ایران، نمونه‌ای شناخته‌شده از به‌کارگیری فناوری سایبری برای اهداف خرابکارانه علیه زیرساخت‌های حساس بود. امروز نیز این نوع تقابل‌ها در نقاط مختلف جهان ادامه دارد و به یکی از مسائل مهم امنیتی کشورها تبدیل شده است.

ضرورت آمادگی در برابر تهدیدهای ترکیبی

دبیر شورای عالی و رئیس مرکز ملی فضای مجازی در جمع‌بندی سخنان خود با اشاره به پیچیده‌تر شدن شیوه‌های تقابل در جهان امروز تأکید کرد: در شرایطی که کشورها با تهدیدهای ترکیبی مواجه هستند، توجه به ابعاد مختلف جنگ، از تقابل نظامی و حمله به زیرساخت‌ها تا عملیات سایبری و جنگ شناختی، اهمیت ویژه‌ای دارد.

وی با اشاره به اینکه تهدیدهای امروز صرفاً به میدان نظامی محدود نمی‌شوند، بر ضرورت شناخت ابعاد مختلف تقابل در فضای مجازی و توجه به پیامدهای آن برای مردم، زیرساخت‌های حیاتی و امنیت ملی تأکید کرد.

انتهای پیام

عکاس: پانیذ رفاقتی