احسان چیت‌ساز، معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات امروز شنبه ۴مهرماه در نشست تخصصی اندازه‌گیری اقتصاد دیجیتال، با تشریح ضرورت توجه به سیاست‌سنجی در کنار اندازه‌گیری حجم اقتصاد دیجیتال، اظهار کرد: معمولاً در بحث توسعه اقتصاد دیجیتال، تمرکز زیادی بر زیرساخت، سرمایه‌گذاری، کسب‌وکارهای نوآور، اقتصاد پلتفرمی و خدمات هوشمند وجود دارد، اما یک پرسش اساسی این است که از کجا می‌دانیم اقدامات انجام‌شده به نتایج موردنظر منجر شده است.

وی افزود: باید مشخص شود دستاوردهای حاصل، محصول مستقیم سیاست‌گذاری بوده یا مجموعه‌ای از عوامل و متغیرهای دیگر درشکل‌گیری و توسعه زیست‌بوم اقتصاد دیجیتال نقش داشته‌اند.

چیت‌ساز ادامه داد: این موضوع در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی نیز مطرح است و اساساً یکی از پرسش‌های کلیدی، ارزیابی میزان اثربخشی سیاست‌ها و مداخلات مختلف است؛ اینکه آیا توسعه زیرساخت‌ها توانسته به استفاده مؤثر بنگاه‌های اقتصادی منجر شود و آیا حمایت‌های معاونت علمی، صندوق نوآوری و شکوفایی و وزارت ارتباطات در نهایت افزایش بهره‌وری و ایجاد اشتغال پایدار را به دنبال داشته است یا خیر.

کاهش زمان و هزینه مردم باید یکی از شاخص‌های اقتصاد دیجیتال باشد

معاون وزیر ارتباطات با بیان اینکه ارزیابی اقتصاد دیجیتال نباید صرفاً به یک شاخص اقتصادی محدود شود، گفت: باید بررسی کنیم خدمات دیجیتال تا چه اندازه توانسته‌اند زمان و هزینه مردم را کاهش دهند و آیا فرصت‌های ایجادشده در اقتصاد دیجیتال در سراسر کشور توزیع شده و به تحقق عدالت دیجیتال کمک کرده است یا خیر.

وی تصریح کرد: تکلیف سیاست‌گذار صرفاً افزایش سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی نیست؛ بلکه پرسش‌های پیرامونی آن اهمیت بیشتری دارد و رسانه‌ها می‌توانند با طرح پرسش‌های درست، به‌موقع و باکیفیت، مسیر توسعه را به سمت پاسخ‌گویی به این مسائل هدایت کنند.

چیت‌ساز با اشاره به اهمیت نقش رسانه‌ها در این زمینه گفت: رسانه‌ای که به داده‌های پایه دسترسی داشته باشد، می‌تواند تحلیل‌های متمایز و پرسش‌های باکیفیت‌تری مطرح کند و از این طریق نقش مؤثرتری در روند رشد و پیشرفت کشور داشته باشد.
سه سطح «اندازه‌گیری، پایش و سیاست‌سنجی»

وی با تفکیک سه سطح در ارزیابی اقتصاد دیجیتال، توضیح داد: در سطح نخست باید اندازه اقتصاد دیجیتال مشخص شود؛ یعنی بدانیم اندازه و ترکیب این اقتصاد چه سهمی از تولید ناخالص داخلی را تشکیل می‌دهد.

معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا افزود: در مرحله دوم باید پایش توسعه انجام شود تا مشخص شود اقتصاد دیجیتال در چه مسیری حرکت می‌کند، اما سطح مهم‌تر، «سیاست‌سنجی» است؛ یعنی بررسی کنیم کدام سیاست، برای چه گروهی، با چه هزینه‌ای و تا چه اندازه مؤثر بوده است.

چیت‌ساز خاطرنشان کرد: پاسخ به این پرسش‌ها نیازمند انتشار داده‌های مبنا برای پژوهشگران، دانشگاهیان و اصحاب رسانه است تا امکان انجام تحلیل‌ها و سنجش‌های دقیق‌تر فراهم شود.

مرکز آمار به‌دنبال حرکت از برآورد به اندازه‌گیری دقیق اقتصاد دیجیتال است

وی با اشاره به همکاری‌های انجام‌شده با مرکز آمار ایران گفت: ما معتقد نیستیم که صرفاً باید یک عدد منتشر شود. مرکز آمار ایران باید داده‌های خام را، با رعایت ملاحظات مربوط به محرمانگی اطلاعات شرکت‌ها، در اختیار قرار دهد تا مبنایی برای سنجش‌های دقیق‌تر فراهم شود.

چیت‌ساز ادامه داد: در جلسات متعددی که با مرکز آمار ایران برگزار شده، تلاش بر این بوده است که روش‌شناسی اندازه‌گیری هرچه دقیق‌تر شود و از روش‌های صرفاً برآوردی به سمت روش‌های مبتنی بر اندازه‌گیری واقعی حرکت کنیم.

وی گفت: تمرکز بر استفاده از داده‌های صورت‌های مالی شرکت‌ها، حساب‌های ملی و سایر داده‌های قابل اتکا است تا اعتبار و قابلیت اتکای پژوهش‌ها افزایش یابد و امکان اعتبارسنجی داده‌ها نیز فراهم شود.

آیا رشد اقتصاد دیجیتال نتیجه سیاست‌های دولت بوده است؟

معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا با تأکید بر اهمیت تشخیص رابطه میان سیاست‌ها و نتایج حاصل از آنها گفت: سیاست‌سنجی به ما کمک می‌کند متوجه شویم کدام سیاست به هدف خود رسیده، کدام سیاست موفق نبوده و نیازمند اصلاح است و اساساً آیا رشد مشاهده‌شده با مجموعه اقدامات ما همبستگی دارد یا میان مداخلات سیاستی و دستاوردهای حاصل، رابطه علت و معلولی وجود دارد.

وی افزود: برای مثال، در برخی تحلیل‌ها رشد اقتصاد دیجیتال در دهه ۹۰ به عملکرد دستگاه‌های دولتی یا مجموعه‌ای از همکاری‌های دولتی نسبت داده می‌شود، اما وقتی موضوع دقیق‌تر بررسی می‌شود، ممکن است مشخص شود توسعه اقتصاد دیجیتال ارتباط مستقیمی با میزان حمایت‌های مالی دولت در لایه‌های مختلف نداشته و بخش قابل توجهی از این رشد ناشی از توسعه پهنای باند و شکل‌گیری نهادهای سرمایه‌گذاری خصوصی بوده است.

چیت‌ساز تأکید کرد: سیاست‌سنجی کمک می‌کند میزان اثرگذاری واقعی هر یک از این مداخلات مشخص شود و عملکرد مدیران و سیاست‌گذاران نیز برای مردم و رسانه‌ها مشاهده‌پذیرتر باشد.

توسعه فیبر نوری باید با شاخص‌های اقتصادی و عدالت ارتباطی سنجیده شود

وی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به ضرورت سنجش آثار توسعه زیرساخت‌های ارتباطی اظهار کرد: در حوزه ارتباطات، صرفاً نباید تعداد نقاط تحت پوشش را اندازه‌گیری کنیم؛ بلکه باید مشخص شود این پوشش تا چه اندازه به تحقق عدالت ارتباطی منجر شده و چه تأثیری بر اقتصاد دیجیتال داشته است.

معاون وزیر ارتباطات افزود: باید مشخص شود چند بنگاه اقتصادی عملاً از اتصال باکیفیت استفاده می‌کنند و برای مثال، آیا توسعه فیبر نوری توانسته به توزیع عادلانه‌تر فرصت‌ها کمک کند یا همچنان تمرکز اقتصادی در مناطق مرکزی وجود دارد.

وی ادامه داد: همچنین باید بررسی شود هزینه انجام فعالیت‌های اقتصادی در کشور چه تغییری کرده و آیا توسعه اقتصاد دیجیتال توانسته از طریق افزایش بهره‌وری، مزیت رقابتی ملی را تقویت کند یا خیر.

صرف آموزش نیروی انسانی کافی نیست

چیت‌ساز همچنین با اشاره به ضرورت سنجش نتایج برنامه‌های آموزشی در حوزه اقتصاد دیجیتال گفت: در سیاست‌سنجی، صرفاً تعداد افرادی که آموزش دیده‌اند اهمیت ندارد؛ بلکه باید مشخص شود این آموزش‌ها تا چه اندازه به اشتغال مؤثرتر و بازده مالی بالاتر منجر شده‌اند.

وی تأکید کرد: هر برنامه توسعه‌ای باید مشخص کند چه تغییری قرار است ایجاد شود، این تغییر برای چه کسانی، در چه زمانی و با چه شاخص‌هایی دنبال می‌شود.

درخواست چیت‌ساز از رسانه‌ها برای مطالبه داده‌های قابل سنجش

معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا در پایان با تأکید بر نقش رسانه‌ها در سیاست‌سنجی گفت: انتظار ما از اصحاب رسانه این است که در پایان این فرایند، مطالبه کنند چه داده‌هایی باید برای مردم، پژوهشگران و رسانه‌ها منتشر شود تا امکان سنجش‌های مضاعف فراهم شود.

وی افزود: تکلیف مرکز آمار ایران نباید به انتشار یک عدد درباره اندازه اقتصاد دیجیتال خلاصه شود؛ بلکه باید به سمت اندازه‌گیری دقیق‌تر و باکیفیت‌تر و ایجاد پایگاه‌های داده و شاخص‌های متنوع حرکت کنیم؛ به‌گونه‌ای که این داده‌ها بتوانند بینش‌های اساسی برای توسعه اقتصادی کشور ایجاد کنند.

چیت‌ساز خاطرنشان کرد: در چنین شرایطی، سیاست‌سنجی می‌تواند به حلقه مکمل فرایند توسعه و پیشرفت کشور تبدیل شود و رسانه‌ها و دانشگاهیان نیز با دسترسی به داده‌های پایه، امکان ایفای نقش مؤثرتری در ارزیابی سیاست‌ها و مسیر توسعه اقتصادی کشور خواهند داشت.

انتهای پیام

عکاس: سهند بیژن نیا