رشد تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان با افت سهم محصولات فناورانه همراه شد

01 آذر 1405 - 13:02 رشد تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان با افت سهم محصولات فناورانه همراه شد مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی از کاهش سهم محصولات دانش‌بنیان از کل فروش شرکت‌ها، با وجود افزایش تعداد این شرکت‌ها و منابع حمایتی خبر داد و بر ضرورت بازنگری اهداف و شاخص‌های…

6 دقیقه مطالعه
  • پشتیبانی شبکه
  • هوش مصنوعی
  • سال
  • دانش‌بنیان
  • افزایش
  • شرکت‌های
  • محصولات
  • درصد
رشد تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان با افت سهم محصولات فناورانه همراه شد

خلاصه تحلیلی خبر

01 آذر 1405 - 13:02 رشد تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان با افت سهم محصولات فناورانه همراه شد مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی از کاهش سهم محصولات دانش‌بنیان از کل فروش شرکت‌ها، با وجود افزایش تعداد این شرکت‌ها و منابع حمایتی خبر داد و بر ضرورت بازنگری اهداف و شاخص‌های…

موضوعات اصلی: پشتیبانی شبکه، هوش مصنوعی، سال، دانش‌بنیان، افزایش، شرکت‌های

01 آذر 1405 - 13:02

رشد تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان با افت سهم محصولات فناورانه همراه شد

مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی از کاهش سهم محصولات دانش‌بنیان از کل فروش شرکت‌ها، با وجود افزایش تعداد این شرکت‌ها و منابع حمایتی خبر داد و بر ضرورت بازنگری اهداف و شاخص‌های برنامه هفتم پیشرفت متناسب با شرایط جنگ و پساجنگ تأکید کرد.

دانش بنیان
متن خبر

بر اساس گزارش «رصد و ارزیابی عملکرد شاخص‌های توسعه فناوری و فعالیت‌های دانش‌بنیان کشور با تمرکز بر شاخص‌های اولویت‌دار متناسب با شرایط جنگ و پساجنگ»، سیاست‌گذاری در این حوزه باید از تمرکز صرف بر افزایش تعداد شرکت‌ها به سمت تقویت عمق اقتصادی، تاب‌آوری و تجاری‌سازی محصولات فناورانه تغییر کند.

فاصله تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان با هدف برنامه هفتم

بررسی‌های مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان کشور در پایان سال ۱۴۰۴ به حدود ۱۲ هزار و ۷۹۱ شرکت رسیده است. با این حال، پیش‌بینی می‌شود این تعداد در سال ۱۴۰۷ به حدود ۱۶ هزار و ۵۵۴ شرکت برسد که معادل ۵۵ درصد هدف‌گذاری ۳۰ هزار شرکت در برنامه هفتم پیشرفت است.

همچنین تعداد شرکت‌های خلاق در پایان سال ۱۴۰۴ حدود ۹۰ شرکت بوده و پیش‌بینی می‌شود در سال ۱۴۰۷ به ۱۵۸ شرکت برسد؛ در حالی که هدف برنامه هفتم، اختصاص سهمی معادل ۱۰ درصد از کل شرکت‌های دانش‌بنیان به شرکت‌های خلاق است. بر اساس روند فعلی، این نسبت تنها حدود یک درصد خواهد بود.

این آمار نشان می‌دهد افزایش کمّی شرکت‌ها الزاماً به توسعه فعالیت‌های فناورانه و خلق ارزش اقتصادی متناسب منجر نشده است.

افزایش منابع حمایتی و ضرورت سنجش اثربخشی

سرمایه صندوق نوآوری و شکوفایی از حدود ۹.۸ همت در سال ۱۴۰۲ به ۲۱.۸ همت در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته است؛ با این حال، این میزان با هدف برنامه هفتم برای افزایش ۱۵ برابری سرمایه صندوق نسبت به سال پایه ۱۴۰۲ فاصله دارد.

همچنین سرمایه‌گذاری خطرپذیر در سال ۱۴۰۳ به حدود ۱۶ همت رسیده و اعتبار مالیاتی مصوب تجمیعی تحقیق و توسعه و سرمایه‌گذاری تا پایان سال ۱۴۰۴ به‌ترتیب حدود ۲۰ و ۷ همت بوده است.

مرکز پژوهش‌های مجلس تأکید کرده است که افزایش منابع حمایتی به‌تنهایی معیار مناسبی برای ارزیابی عملکرد نیست و به دلیل ناهمگونی ابزارهای حمایتی، تورم و نبود داده‌های نتیجه‌محور، سنجش اثربخشی اقتصادی این حمایت‌ها باید در اولویت قرار گیرد.

در شرایط جنگ و بازسازی نیز تأمین منابع پایدار، افزایش سرمایه صندوق نوآوری و شکوفایی و هدایت حمایت‌ها به سمت تولید اقلام راهبردی مورد نیاز کشور اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

کاهش سهم محصولات دانش‌بنیان از فروش شرکت‌ها

یکی از مهم‌ترین یافته‌های این گزارش، کاهش سهم محصولات دانش‌بنیان از مجموع فروش شرکت‌های دانش‌بنیان است.

مجموع فروش سالانه این شرکت‌ها از ۳۳۱ همت در سال ۱۴۰۰ به هزار و ۷۰۰ همت در سال ۱۴۰۳ افزایش یافته است. فروش محصولات دانش‌بنیان نیز در همین بازه از ۹۰ همت به ۳۴۲ همت رسیده، اما سهم این محصولات از کل فروش شرکت‌ها از ۲۷ درصد به حدود ۲۰ درصد کاهش یافته است.

بر اساس این گزارش، سهم ارزش محصولات دانش‌بنیان از تولید ناخالص داخلی در سال ۱۴۰۳ حدود ۱.۱۸ درصد بوده و پیش‌بینی می‌شود در صورت تداوم روند فعلی، این سهم در پایان سال ۱۴۰۷ به حدود ۲.۵ درصد برسد.

همچنین سهم صادرات محصولات با فناوری بالا از صادرات غیرنفتی از ۰.۴۱ درصد در سال ۱۴۰۰ به ۱.۲۷ درصد در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته است؛ با این حال، این محصولات همچنان سهم محدودی از صادرات کشور دارند.

از سوی دیگر، با وجود افزایش تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان بورسی از ۷۸ شرکت در سال ۱۴۰۲ به ۱۱۷ شرکت در سال ۱۴۰۳، سهم این شرکت‌ها از بازار بورس از ۶ درصد به ۵ درصد کاهش یافته است.

این گزارش همچنین هشدار می‌دهد که افزایش اسمی فروش شرکت‌ها در شرایط تورمی، لزوماً نشان‌دهنده رشد واقعی اقتصادی نیست و محاسبه فروش به قیمت ثابت باید در ارزیابی عملکرد مورد توجه قرار گیرد.

افزایش اشتغال دانش‌بنیان در کنار افت رتبه نوآوری ایران

اشتغال شرکت‌های دانش‌بنیان از ۲۳۶ هزار نفر در سال ۱۴۰۰، معادل یک درصد کل اشتغال کشور، به ۴۲۱ هزار نفر در سال ۱۴۰۳ و سهم ۱.۷ درصدی از اشتغال کشور افزایش یافته است.

با این حال، روند اشتغال در شرکت‌های نوپا، فناور و نوآور یکسان نبوده و در سال ۱۴۰۳ اشتغال شرکت‌های نوپا نسبت به سال قبل پنج درصد کاهش داشته است.

از سوی دیگر، رتبه ایران در شاخص جهانی نوآوری از جایگاه ۶۴ در سال ۲۰۲۴ به رتبه ۷۰ در سال ۲۰۲۵ تنزل یافته است؛ در حالی که برنامه هفتم پیشرفت دستیابی به رتبه ۴۲ را هدف‌گذاری کرده است.

مرکز پژوهش‌های مجلس با اشاره به محدودیت شاخص‌های رتبه‌ای در شرایط جنگ و بحران، حفظ دستاوردها و ظرفیت‌های موجود، به‌ویژه در شاخص‌های مرتبط با اختراعات ثبت‌شده خارجی را ضروری دانسته است.

پیشنهاد بازنگری شاخص‌های دانش‌بنیان در برنامه هفتم

این گزارش با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد سیاست‌گذاری در دوره جنگ و بازسازی، بازطراحی نظام پایش فناوری و فعالیت‌های دانش‌بنیان را با تمرکز بر تداوم فعالیت شرکت‌ها، عمق اقتصادی و توان بازیابی زیست‌بوم پیشنهاد می‌کند.

اصلاح نظام آماری و ایجاد پایگاه داده یکپارچه اقتصاد دانش‌بنیان، بازتنظیم اهداف کمّی برنامه هفتم متناسب با شرایط جدید، اولویت‌بندی شاخص‌های مرتبط با تداوم فعالیت و توان بازیابی و تفکیک سنجه‌ها بر اساس منابع، خروجی‌ها و پیامدها از جمله پیشنهادهای مطرح‌شده در این گزارش است.

همچنین افزایش سرمایه صندوق نوآوری و شکوفایی، سهم محصولات با فناوری متوسط و بالا از تولید ناخالص داخلی و رشد فروش کالاها و خدمات دانش‌بنیان نسبت به تولید ناخالص داخلی، به‌عنوان سنجه‌های اولویت‌دار معرفی شده‌اند.

تعداد شرکت‌های فعال دانش‌بنیان، نرخ بقای شرکت‌ها، رشد اشتغال متناسب با رشد شرکت‌های نوپا و فناور، ارزش بازار شرکت‌های دانش‌بنیان بورسی، سهم صادرات محصولات با فناوری بالا از صادرات غیرنفتی و درآمد حاصل از تجاری‌سازی دارایی‌های فکری نیز از دیگر شاخص‌های مکمل پیشنهادی برای ارزیابی عملکرد این زیست‌بوم هستند.

انتهای پیام

نظرات خود را با ما درمیان بگذارید

افزودن دیدگاه جدید

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.