پیچیده‌تر شدن ساختار اقتصادی کشور و افزایش ریسک‌های نظام مالی، ضرورت تقویت حاکمیت پول ملی و ارتقای نظارت بر تراکنش‌های بانکی را بیش از پیش نمایان کرده است. در همین راستا، گزارش «ارتقای حکمرانی در حوزه ریال (۲): تخصیص شناسه یکتا به تراکنش های بانکی» استقرار شناسه یکتای سراسری برای تمامی تراکنش‌های بانکی را یکی از راهکارهای بهبود کیفیت داده‌های مالی و تقویت حکمرانی بر ریال معرفی می‌کند.

بر اساس این گزارش، نبود استانداردهای یکسان برای ثبت و رهگیری تراکنش‌ها و تفاوت رویه بانک‌ها در تولید شناسه‌های تراکنش، امکان نظارت مؤثر بر جریان وجوه را محدود کرده و هزینه پردازش و یکپارچه‌سازی داده‌ها را افزایش داده است. این وضعیت همچنین ظرفیت نظام بانکی برای شناسایی تخلفات، مقابله با پول‌شویی، بهبود نظام مالیاتی و پیش‌بینی ریسک‌های مرتبط با ثبات مالی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

شناسه یکتا؛ زیرساختی برای شفافیت مالی

بررسی تجارب بین‌المللی در این گزارش نشان می‌دهد که ایجاد بسترهای یکپارچه برای جمع‌آوری، ثبت و تحلیل داده‌های تراکنش‌های بانکی، نقش مهمی در افزایش شفافیت مالی و مقابله با جرائم اقتصادی دارد.

در این چارچوب، اختصاص شناسه یکتا به هر تراکنش می‌تواند امکان رهگیری دقیق‌تر مبادلات، استعلام سریع اطلاعات و جلوگیری از جعل یا دست‌کاری داده‌ها را فراهم کند. همچنین، استانداردسازی اطلاعات تراکنش‌ها به هماهنگی بیشتر میان نهادهای مرتبط و کاهش هزینه‌های نظارتی کمک خواهد کرد.

پیشنهاد تدوین دستورالعمل الزام‌آور از سوی بانک مرکزی

گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس با استناد به جزء «۳» بند «الف» ماده (۴) قانون بانک مرکزی، پیشنهاد می‌کند این بانک دستورالعملی جامع و الزام‌آور برای استانداردسازی داده‌های تراکنش‌های بانکی تدوین و ابلاغ کند.

بر اساس این پیشنهاد، حداقل اطلاعات مورد نیاز هر تراکنش، از جمله شناسه طرفین، مبلغ، زمان، ریل و ابزار پرداخت، باید در قالبی استاندارد ثبت شود. همچنین، سازوکار واحدی برای تولید و استفاده از شناسه یکتا در تمامی ریل‌های پرداخت، از جمله پرداخت‌های کارتی، حساب‌محور و چک، تعیین شود.

مطابق الگوی پیشنهادی، شناسه یکتای هر تراکنش در زمان آغاز آن، توسط بانک یا ارائه‌دهنده خدمات پرداخت مبدأ و بر اساس الگوریتم و قالب ابلاغی بانک مرکزی تولید خواهد شد. این شناسه سپس در پیام‌های مبادله‌شده میان سامانه‌های پرداخت و همچنین سامانه‌های عملیاتی و نظارتی ثبت می‌شود.

نظارت هوشمند بدون ایجاد تأخیر در پرداخت‌ها

یکی از نکات اصلی الگوی پیشنهادی، امکان ایجاد شناسه یکتا بدون نیاز به دریافت تأیید برخط از بانک مرکزی و بدون افزودن مرحله‌ای بازدارنده به فرایند پردازش تراکنش‌هاست. این رویکرد می‌تواند ضمن حفظ سرعت پرداخت‌ها، زمینه توسعه نظارت داده‌محور بر شبکه بانکی و سایر اشخاص تحت نظارت را فراهم کند.

این گزارش همچنین بر ضرورت توجه به الزامات فنی، حقوقی و نهادی، ارتقای امنیت اطلاعات، آموزش مستمر نیروی انسانی و مدیریت یکپارچه پایگاه‌های داده تأکید دارد؛ مؤلفه‌هایی که برای اجرای موفق طرح و اطمینان از کیفیت اطلاعات ضروری هستند.

در مجموع، پیشنهاد استقرار شناسه یکتای سراسری تراکنش‌های بانکی با هدف ایجاد زیرساختی یکپارچه برای رصد جریان وجوه و ارتقای شفافیت مالی مطرح شده است؛ زیرساختی که در صورت اجرای صحیح، می‌تواند به تقویت نظارت بانک مرکزی، بهبود سیاست‌گذاری پولی و مالی و تحکیم جایگاه ریال در اقتصاد کشور کمک کند.

انتهای پیام