باج افزار چیست؟ راهکارهای مقابله با آن
باجافزار بدافزاری است که دادههای شما را رمزگذاری میکند و از طریق درخواست باج دسترسی دوباره را میطلبد. این مقاله به توضیح باج افزار چیست، نحوه عملکرد آن و راهکارهای مقابله با آن میپردازد.
خلاصه تخصصی مقاله
باجافزار بدافزاری است که دادههای شما را رمزگذاری میکند و از طریق درخواست باج دسترسی دوباره را میطلبد. این مقاله به توضیح باج افزار چیست، نحوه عملکرد آن و راهکارهای مقابله با آن میپردازد.
موضوعات اصلی: پشتیبانی شبکه، مانیتورینگ شبکه، باج، باجافزار، میشود، حملات
باج افزار چیست؟
باج افزار یا ransomware نوعیبدافزاراست که دادههای شما را بدون رضایت شما رمزگذاری میکند تا در ازای دسترسی دوباره، باج درخواست نماید. حملات معمولاً دادههای حساس را هدف قرار میدهند و از طریق کلید خصوصی مهاجم، دسترسی شما را دوباره برقرار میکنند. نمونههای شناختهشدهای که در مباحث امنیتی مطرحاند، نشان میدهد که این حمله میتواند به شکلهای مختلفی ظاهر شود و امنیت کسبوکار را بهخطر بیندازد.
این بدافزار نهتنها باعث قفل شدن دادهها میشود بلکه امنیت و اعتبار سازمان را نیز تهدید میکند. در این مقاله به سوال «باج افزار چیست؟» پاسخ میدهیم و روشهای مقابله را مرور میکنیم.
باج افزار ها چگونه کار می کنند؟
روشهای حمله معمولاً به دو شکل انجام میشوند
- استقرار دستیهکر به دسترسی اداری به یک سیستم میرسد و باج افزار را در سیستمهای هدف قرار میدهد.
- استقرار خودکاریک سیستم به خطر افتاده و باج افزار از طریق آن سیستم نصب میشود.
ممکن است سرورها یا سایر بخشهای شبکه نیز به این حملات آسیبپذیر باشند و منجر به انتشار گسترده شود.
انواع باجافزار و روشهای آنها
Crypto Ransomware (باجافزار رمزگذاریکننده)
این نوع رایجترین و خطرناکترین دسته است که دادههای حیاتی مانند اسناد مالی یا دیتابیسها را رمزگذاری میکند و برای بازگشایی به کلید خصوصی نیاز است. نمونههای شناختهشدهای مانند CryptoLocker و WannaCry وجود دارند. ویژگی بارز این نوع، از بین رفتن دسترسی به دادهها تا پرداخت باج است.
Locker Ransomware (باجافزار قفلکننده)
در این نوع، به جای رمزگذاری فایلها، کل سیستم یا بخشهایی از آن قفل میشود و کاربر به دسکتاپ یا نرمافزارهای اصلی دسترسی ندارد. ویژگی بارز این دسته نمایش صفحه قفل با پیام تهدید است.
Scareware (ترسافزار)
Scareware با ترفندهای روانی کار میکند و قربانی را به خرید یا دانلود نرمافزاری جعلی هدایت میکند که در واقع خود بدافزار یا وسیلهای برای اخاذی است. ویژگی بارز آن پیامهای هشدار جعلی در پنجرههای نمایشی است.
Doxware (باجافزار افشاگر اطلاعات)
علاوه بر رمزگذاری، تهدید میکند که دادههای حساس در اینترنت منتشر میشود اگر باج پرداخت نشود. کاربرد این نوع بسیار خطرناک برای سازمانهایی با دادههای محرمانه است.
RaaS – Ransomware as a Service (باجافزار بهعنوان سرویس)
مدل تجارت زیرزمینی که در آن مهاجمان باتجربه باجافزار را بهعنوان سرویس به مجرمان تازهکار ارائه میدهند. با پرداخت حق اشتراک، حملات اجرا میشود و توان اجرایی برای افراد کمتجربه فراهم میشود.
این حملات به چه صورتهایی انجام میگیرند؟
حملات باجافزار از طریق روشهای مختلفی انجام میشود. دو حالت رایج عبارتند از
- استقرار دستی بهوسیله دسترسی اداری به سیستم و نصب باجافزار
- استقرار خودکار از طریق آسیبپذیریهای سیستم یا سیستمهای ناامن
چنین حملاتی ممکن است منجر به آلودهشدن سروِرها یا سایر لایههای شبکه شوند.
Pop up ها
پنجرههای بازشو یا پیغامهای تهدید که کاربر را به کلیک بر روی یک گزینه تشویق میکند و این کلیک میتواند منجر به آغاز باجافزار شود.
Email های مشکوک
یادداشتهایی که از طریق ایمیل ارسال میشود و گاه با احتیاط هم میتواند به عنوان یک اعلان جعلی باشد و کاربر را به اقدام غیرمطلوب وادار کند.
Phishing یا فیشینگ
وبسایتها یا پیامهای تقلبی که تلاشی برای فریب کاربر و دزدیدن اطلاعات است.
چگونه باج افزار را حذف کنیم؟
ابزارهای پیچیدهای که برای شکستن رمزگذاری طراحی شدهاند وجود دارند، اما توصیه میشود با افراد متخصص و ابزارهای معتبر اقدام کرد. مراحل پیشنهادی عبارتند از
- سیستم را ری استارت کرده و در حالت امن (Safe Mode) بالا بیاورید.
- با آنتیویروسهای معتبر سیستم را چندین بار اسکن و پاکسازی کنید.
- در صورت ظهور امکان، دادهها را از آخرین نسخه پشتیبان بازیابی کنید.
چگونه حملات باج افزار را مدیریت کنیم؟
۱- موضوع را به مراجع قانونی گزارش دهید. ۲- از کارشناسان مجرب برای کمک در بازیابی فایلها کمک بگیرید. ۳- سیستمهای آلوده را به وضعیت پیشین بازگردانید. ۴- با شرکای تجاری در صورت احتمال آلودهشدن سیستمهایشان تماس بگیرید.
چگونه از حمله باج افزارها پیشگیری کنیم؟
خنثیسازی حملات صرفاً توسط افراد متخصص انجام میشود، اما با رعایت اصول پیشگیرانه میتوان خطر را کاهش داد. موارد پیشنهادی عبارتند از
پشتیبانی شبکهقوی، حفاظت ایمیل، حفظ حریم خصوصی و عدم اشتراکگذاری عنوان کاربری، بهروزرسانی منظم آنتیویروسها، و پشتیبانگیری منظم از دادهها. همچنین آموزش مستمر کارمندان درباره فیشینگ و آشنایی با تهدیدات از اهمیت بالایی برخوردار است.
در نهایت با استفاده از ابزارهای مدیریت امنیتی و پیکربندی مناسب، میتوان از گسترش باجافزار در شبکه جلوگیری کرد.
راهکارهای پیشگیری حرفهای از حملات باجافزار
هیچ سازمانی نمیتواند ادعا کند که ۱۰۰٪ در برابر باجافزار ایمن است، اما با پیادهسازی مجموعهای از بهترین روشهای امنیتی میتوان احتمال موفقیت حملات را کاهش داد. مهمترین اقدامات عبارتند از
1. اجرای اصل 3-2-1 در بکاپگیری
سه نسخه از دادهها (نسخه اصلی و دو نسخه پشتیبان) را نگهداری کنید. این نسخهها را روی دو رسانه متفاوت ذخیره کنید و یک نسخه را Offsite نگهداری کنید تا در صورت آلودهشدن شبکه نیز دادهها قابل بازگردی باشند.
2. استفاده از EDR به جای آنتیویروسهای سنتی
EDR رفتار سیستم را بهطور پیوسته پایش میکند و میتواند تَرَکهای ناشناخته را تشخیص و متوقف کند. این رویکرد شانس شناسایی حملات نوظهور را افزایش میدهد.
3. محدودسازی دسترسی کاربران (Least Privilege Access)
هر کاربر فقط به منابع لازم دسترسی دارد تا در صورت آلودهشدن یک حساب کاربری، آسیب به حداقل برسد.
4. آموزش مستمر کارمندان درباره فیشینگ
بیش از ۷۰٪ حملات باجافزاری از طریق ایمیلهای فیشینگ آغاز میشود؛ بنابراین آموزش تشخیص ایمیلهای مشکوک و عدم کلیک روی لینکهای ناشناس از ارزانترین و مؤثرترین اقدامات است.
5. مانیتورینگ شبکه با SIEM
استفاده از سیستمهای SIEM به تیم امنیتی امکان میدهد لاگها را تجمیع کنند، الگوهای غیرعادی را شناسایی کنند و بهطور آنی به تهدیدات پاسخ دهند. این ابزار میتواند از گسترش باجافزار در شبکه جلوگیری کند.